Emergency Medical System Poland
 
 

Baza wiedzy

Opracowana przez nas baza wiedzy zawiera informacje przydatne dla osób z branży ratownictwa medycznego.
sklep dla ratownictwa medycznego

Informacja handlowa

Informacja handlowa o produktach jest do Państwa dyspozycji pod numerem:

(81) 527 22 33

 
EMS Poland Słownik pojęć
 
 

Słownik pojęć

A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z
 

Ambulans

Ambulans (nazywany także karetką pogotowia) — środek transportu przeznaczony do przewozu chorych lub rannych.

Ambulanse są obsługiwane przez specjalnie wyszkolone zespoły ratownicze i stanowią część systemu udzielania pomocy w nagłych wypadkach. Podczas akcji ambulans jest pojazdem uprzywilejowanym w ruchu drogowym i może nie stosować się do przepisów ruchu drogowego.

Pomysłodawcą pierwszego ambulansu był Larrey, lekarz wojskowy, który w 1792 r. wraz z zespołem chirurgów i pielęgniarek udzielał pierwszej pomocy rannym żołnierzom i przygotowywał ich ewakuację z pola bitwy.

Początkowo ambulanse były wykorzystywane przez wojsko do przewożenia rannych i chorych. Zmieniło się to po wybuchu epidemii ospy w roku 1882 i cholery w roku 1884. Wtedy ambulansami zaprzęgniętymi w konie zaczęto przewozić ludność cywilną. W 1798 roku w Egipcie wykorzystano wielbłądy. Podczas kampanii Napoleona w Rosji w 1812 roku rannych przewożono saniami.

Literowe oznaczenia polskich ambulansów

W polskim systemie ratownictwa medycznego funkcjonuje kilka rodzajów ambulansów - często oznaczanych poprzez malowaną na nadwoziu samochodu literę wewnątrz okręgu np. (R), (W), (P), (N) i (K).

  • Karetki reanimacyjne (karetki R, erki), używane w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia. W karetce reanimacyjnej musi być lekarz. Najczęściej ich załoga składa się z lekarza (powinien być to lekarz specjalista określonych specjalizacji lub lekarz specjalizujący się w medycynie ratunkowej), ratownika, pielęgniarza i kierowcy. Po 2010 roku wszystkie karetki (R) zostaną zastąpione przez karetki specjalistyczne (S).
  • Karetki wypadkowe (karetki W), wysyłane do urazów, wypadków i zachorowań, w których nie jest konieczny wyjazd karetki R lub gdy wyjazd karetki R jest potrzebny ale dyspozytor nie ma do dyspozycji w danej chwili żadnego zespołu R. Pod względem wyposażenia niewiele różni się od karetki R, czasami ma identyczne wyposażenie. Obsada karetki składa się z trzech osób: lekarza, pielęgniarki lub ratownika medycznego i kierowcy. Po 2010 roku wszystkie karetki (W) zostaną zastąpione przez karetki podstawowe (P).
  • Karetki przewozowe (karetki P), używane do transportu chorych nie wymagających intensywnego nadzoru lub transportu np. krwi, najczęściej z kierowcą i ratownikiem. Obecnie karetki przewozowe nazywane są transportowymi i oznaczone literką (T) ponieważ wg ustawy o ratownictwie medycznym po 2010 r. oznaczenie literowe P przysługiwać będzie wyłącznie karetkom podstawowym (P).
  • Karetki neonatologiczne (karetki N, enki), używane w podobnych sytuacjach jak karetki R, ale do transportu noworodków i niemowląt (do 1 roku życia). Często oznaczone jako NR (Neonatologiczna eRka)
  • Karetki kardiologiczne (karetki K) które są bardzo zbliżone do karetek wypadkowych lub reanimacyjnych (oznaczane wtedy jako Rk), lecz posiadają w składzie załogi lekarza specjalizującego się w kardiologii lub chorobach wewnętrznych, wyposażone w lepszej jakości sprzęt służący do diagnostyki chorób układu krążenia (np. aparat EKG wysokiej klasy, z możliwością transmisji zapisu do ośrodka specjalistycznego, specjalistyczny defibrylator, pompy infuzyjne, zestaw dodatkowych leków). Znajdują się one jedynie w dużych aglomeracjach.

Obecnie wchodzi w życie reforma systemu ratownictwa medycznego. Zgodnie z Ustawą o Ratownictwie Medycznym do końca 2010 r. stopniowo podział na karetki R i W ma zostać zastąpiony przez podział na karetki:

  • specjalistyczne (karetki S), z minimum trzyosobową obsadą, w skład których wchodził będzie lekarz określonych specjalności, a docelowo od 2020 r. lekarz wyłącznie specjalizujący się w medycynie ratunkowej, oraz co najmniej dwóch ratowników. Po 2010 r. karetki (S) całkowicie przejmą zadania karetek (R);
  • podstawowe, załoga których składać się będzie z co najmniej dwóch ratowników, bez lekarza.

Ratownik może zostać zastąpiony przez pielęgniarkę po odpowiednim przeszkoleniu, tzw. pielęgniarkę systemu. Po 2010 r. karetki (P) całkowicie przejmą zadania karetek (W).

Do końca 2010 roku funkcjonować będą równolegle zespoły W z lekarzem nie będącym tzw. lekarzem systemu (czyli nie posiadającym wymaganej specjalizacji) oraz odpowiadające im według nowych zasad zespoły podstawowe. Zespołowi R w nowym systemie odpowiada karetka specjalistyczna.

Dodatkowo niezależnie od reform funkcjonują tzw. karetki POZ (podstawowa opieka zdrowotna) lub NPL (nocna pomoc lekarska). Zabezpieczają one całodobową pomoc lekarza rodzinnego, wykonując wizyty domowe w razie zachorowań u osób nie mogących się samodzielnie dostać do poradni lekarza rodzinnego, a nie znajdujących się w stanie zagrożenia życia. Operatorem tych zespołów mogą być stacje pogotowia ratunkowe, praktyki lekarzy rodzinnych lub firmy prywatne. Pełnią one dyżur w godzinach nocnych w dni powszednie oraz całodobowo w dni wolne od pracy.

Charakterystycznym rodzajem ambulansu jest sanitarka wojskowa - najczęściej przystosowana do przewozu więcej niż jednej osoby w pozycji leżącej poprzez umieszczanie noszy piętrowo przy ścianach pojazdu.

Wyposażenie

Pierwsze ambulanse ze sprzętem medycznym, w których rannemu udziela się pomocy podczas transportu do szpitala, pojawiły się w latach 60. XX wieku.

Do podstawowego wyposażenia karetki, niezależnie od jej typu, prawie zawsze należą nosze - czasem obok tzw. noszy głównych, w ambulansie są dodatkowe nosze podbierakowe, krzesełko kardiologiczne, deska ortopedyczna, kamizelka Kendricka (KED) i inny sprzęt transportowy.

Ambulans jest wyposażony w zestaw leków ratujących życie, sprzęt medyczny (np. worek samorozprężalny firmy ambu), najczęściej w karetce jest też możliwość podania tlenu z butli.

Karetki reanimacyjne jak i wypadkowe często są też wyposażone w respirator i defibrylator, zaś karetki przeznaczone do przewozu noworodków - w inkubator transportowy.

Najczęściej ambulans wykonuje się przystosowując standardowe nadwozie samochodu typu furgon, ewentualnie zabudowując charakterystyczny przedział sanitarny w formie kontenera. Dotyczy to głównie ambulansów reanimacyjnych, wypadkowych i neonatologicznych - karetki transportowe bywają także budowane na bazie samochodów osobowych, ze względu na skromniejsze wyposażenie i mniejszą ilość potrzebnego miejsca.

PEŁNA LISTA WYPOSAŻENIA ZESPOŁU WYJAZDOWEGO (R) i (W)

  • Nosze główne przystosowane do reanimacji, komplet pasów, system do bezpiecznego transportu małych dzieci, stojak do kroplówek.
  • Nosze podbierakowe
  • Krzesełko kardiologiczne
  • Deska ortopedyczna, pediatryczny zestaw unieruchamiający
  • Materac próżniowy
  • Defibrylator – przenośny, akumulatorowy, z możliwością monitorowania EKG
  • Respirator transportowy, z zasilaniem gazowym lub bateryjnym, wentylacja z użyciem min. 2 wartości FiO2, zastawka PEEP (opcja w karetce „W”)
  • Ssak – mechaniczny
  • Ssak - przenośny bateryjny lub pneumatyczny
  • Pulsoksymetr przenośny
  • Pompa infuzyjna bateryjno-sieciowa (opcja w karetce „W”)
  • Aparat do mierzenia RR przenośny, różne rozmiary mankietów
  • Aparat do mierzenia RR w ambulansie.
  • Zestaw do ogrzewania płynów infuzyjnych
  • Zestaw kołnierzy do unieruchomienia kręgosłupa szyjnego lub kołnierz uniwersalny, dla dorosłych i dzieci.
  • Zestaw szyn do unieruchamiania złamań.
  • Glukometr
  • Worek samorozprężalny dla dorosłych z kompletem masek twarzowych i rezerwuarem.
  • Worek samorozprężalny dla dzieci i noworodków z kompletem masek twarzowych i rezerwuarem.
  • Aparat do szybkiego toczenia płynów.
  • Stetoskop lekarski.
  • Nożyczki do cięcia różnych materiałów.
  • Laryngoskop dla dorosłych z kpl. łyżek typu Mc. Intosh.
  • Laryngoskop dla dzieci z kompl. łyżek.
  • Latarka diagnostyczna.
  • Walizka lub torba podstawowa.
  • Walizka lub torba pediatryczna.
  • Torba opatrunkowa.
  • Staza
  • Miska nerkowata.
  • Jednorazowy zestaw do konikotomii
  • Jednorazowy zestaw do drenażu opłucnej z zastawka bezzwrotną.
  • Zestaw cewników do odsysania.
  • Zestaw strzykawek, w tym strzykawki do pomp infuzyjnych.
  • Zestaw igieł i kaniul w rozmiarach od 14G do 24G, w tym zestaw do centralnego wkłucia z dostępu obwodowego.
  • Zestaw przedłużeń, kraników.
  • Aparaty do toczenia płynów.
  • Folia do przykrycia zwłok lub worek na zwłoki.
  • Folia aluminiowa.
  • Worki jednorazowe na zużyte materiały.
  • Pojemnik na zużyte igły.
  • Rękawiczki jednorazowe – różne rozmiary.
  • Rękawiczki sterylne.
  • Nożyczki opatrunkowe.
  • Poszewki jednorazowe na poduszkę, koc, materac noszy.
  • Sonda żołądkowa
  • Worki na mocz.
  • Zestaw do cewnikowania pęcherza moczowego.
  • Zestaw porodowy jednorazowy.
  • Zestaw do oparzeń, w tym materiały schładzające.
  • Tlen medyczny
  • Instalacja tlenowa (kilka źródeł poboru tlenu).
  • Reduktory z szybkozłączkami, reduktor z szybkozłączką i przepływomierzem.
  • Maski do tlenoterapii dla dorosłych i dzieci, maski ze zwężką Venturiego, maski do tlenoterapii 100% O2, maski na tracheotomię, wąsy albo kaniule nosowe tlenowe.
  • Zestaw rurek intubacyjnych 2.0-10.0 z mankietem uszczelniającym z zaworem.
  • Prowadnica do intubacji, różne rozmiary.
  • Combitube lub LMA lub podobny 1 szt.
  • Filtry oddechowe.
  • Kleszczyki Magilla
  • Łopatka drewniana do języka.
  • Kleszczyki naczyniowe Peana
  • Wkłucia dożylne różne rozmiary.
  • Cewniki do żył centralnych.
  • Elektrody samoprzylepne.
  • Łączność przenośna.
  • Kamizelka Kendricka KED lub krótka deska ortopedyczna.
  • Igła doszpikowa dla dorosłych i dzieci.
  • Zestaw ochronny dla personelu (w tym okulary ochronne)
  • Zestaw ochronny do przewozu zakaźnie chorego
 
 

Arytmia (zaburzenia pracy serca)

Arytmia (zaburzenie rytmu serca) – stan, w którym skurcze mięśnia sercowego są nieregularne, a ich częstotliwość wychodzi poza bezpieczny zakres 60-100 uderzeń na minutę. Stan taki często stanowić może zagrożenie dla życia, chociaż nie jest to regułą.

Normalny rytm pracy serca jest wyznaczany przez węzeł zatokowy. Jeżeli węzeł zatokowo-przedsionkowy nie funkcjonuje prawidłowo, może to prowadzić do aktywizacji drugorzędowych ośrodków pobudzenia i w efekcie do zmiany rytmu pracy serca.

Istotne znaczenie mają też drogi przewodzenia impulsu z ośrodka pobudzenia: przy ich nieprawidłowej funkcji lub gdy istnieją dodatkowe drogi przewodzenia, może dochodzić do zaburzeń rytmu serca.

 
 

Badanie neurologiczne

Badanie neurologiczne

Elementy badania neurologicznego:

  • badanie stanu świadomości
  • badanie głowy
  • badanie objawów oponowych
  • badanie nerwów czaszkowych
  • badanie układu ruchu
  • badanie czucia
  • badanie mowy

 

Badanie stanu świadomości:

a)      ocena orientacji co do miejsca, czasu i własnej osoby,

       ocena śpiączki w skali Glasgow:

 

SKALA GLASGOW

Otwieranie oczu

  • Spontanicznie
  • Na polecenie
  • Na bodźce bólowe
  • Brak odpowiedzi

4

3

2

1

Najlepsza reakcja słowna

  • Zorientowany, rozmawia
  • Zdezorientowany, ale rozmawia
  • Niezrozumiałe słowa
  • Niezrozumiałe dźwięki
  • Brak reakcji

5

4

3

2

1

Najlepsza reakcja ruchowa

  • Wykonuje polecenia
  • Umiejscawia bodźce bólowe
  • Ucieczka od bólu
  • Zgięciowa na ból
  • Wyprostna na ból
  • Brak

6

5

4

3

2

1

 

 

13- 15 pkt → zaburzenia orientacji

12- 9 pkt → półśpiączka

3- 8 pkt → śpiączka

 

Badanie głowy

  • kształt, symetria czaszki
  • obecność blizn i ubytków kostnych
  • bolesność przy opukiwaniu
  • obecność szmeru przy osłuchiwaniu w przypadku tętniaka

 

Badanie objawów oponowych

  • sztywność karku
  • objaw Kerniga górny i dolny
  • objaw Brudzińskiego karkowy i łonowy
  • objaw Hermana
  • objaw Amosa
  • objaw całowania kolan
  • objaw Zlatana (do 1- ega roku życia)
  • objaw karkowo - pediatryczny (→ poszerzenie źrenic przy wyprostowaniu karku)

 

Badanie nerwów czaszkowych

 

I nerw węchowy

czynność: węch

badanie: poprosić pacjenta o rozpoznanie zapachów różnych substancji

 

II nerw wzrokowy

czynność: wzrok

badanie: ostrość wzroku, pole widzenia, dno oka

 

III nerw okoruchowy

IV nerw bloczkowy

VI nerw odwodzący

czynność: ruch gałek ocznych, zwężenie źrenicy, akomodacja

badanie:  ruch gałek ocznych, ocena źrenic, reakcja źrenic na światło

 

V nerw trójdzielny (n. czuciowo - ruchowy)

czynność: czucie na twarzy, unerwia mm żwacze,

badanie:  bolesność uciskowa, odruch rogówkowy i spojówkowy, czucie na twarzy, napięcie mm żwaczy przy zaciskaniu zębów

 

VII nerw twarzowy

czynność: włókna ruchowe do mm mimicznych twarzy, włókna smakowe do 2/3 przedniej części języka, włókna wydzielnicze do ślinianek

badanie:  marszczenie czoła, zaciskanie oczu, szczerzenie zębów, badanie smaku na 2/3 przednich języka

 

VIII nerw przedsionkowo- ślimakowy

czynność: słuch i równowaga

badanie: badanie słuchu szeptem, audiogram, próby błędnikowe (np. pięta-kolano)

 

IX nerw językowo- gardłowy

X nerw błędny

czynność: włókna ruchowe do mm gardła, podniebienia i krtani, włókna smakowe do 1/3 tylnej języka, włókna czuciowe do gardła, przełyku, krtani i tchawicy, włókna przywspółczulne do oskrzeli, żołądka i jelit

badanie: ocena mowy i połykania, odruch gardłowy, odruch podniebienny

 

XI nerw dodatkowy

czynność: unerwia ruchowo m mostkowo-obojczykowo-sutkowy i czworoboczny.

badanie: ocena napięcia mm

 

XII n. podjęzykowy

czynność: unerwia ruchowo mm języka

badanie: -ocena symetrii i ruchomości języka

 

Badanie układu ruchu

1.      oglądanie kończyn

2.      badanie ruchów biernych i napięcia mm

3.      badanie ruchów czynnych i siły mm (zmniejszenie zakresu ruchu i osłabienie siły → niedowład, całkowity brak ruchów → porażenie)

4.      badanie ruchów zborności:

- próba palec - nos

- próba palec - palec

- próba pięta - kolano

- próba Romberga (przejście po linii prostej)

5.      badanie odruchów:

  •  fizjologicznych:

- odruch z m dwugłowego

- odruch z m trójgłowego

- odruchy brzuszne

- odruch kolanowy

- odruch skokowy

  • patologicznych:

- objaw Babińskiego,

- objaw Oppenhaima (przy drażnieniu piszczeli→ paluch wygina się do góry)

6.      badanie chodu

 

Badanie czucia

1. Badanie czucia powierzchownego:

  • czucia dotyku
  • czucia bólu
  • czucia temperatury

2. Badanie czucia głębokiego

 

 

Orientacyjne badanie neurologiczne

- ocena orientacji co do miejsca, czasu i własnej osoby

- ocena śpiączki w skali Glasgow

 

Głowa:

  • kształt, symetria, bolesność opukowa
  • źrenice - kształt, symetria, odruch na światło
  • orientacyjne badania pola widzenia
  • badanie ruchomości gałek ocznych
  • bolesność uciskowa ujście gałęzi nerwu trójdzielnego
  • jama ustna - symetria i ruchomość języka, symetria łuków podniebiennych, odruch gardłowy i podniebienny
  • marszczenie czoła, zaciskanie powiek, szczerzenie zębów.

 

Szyja: sztywność karku

 

Kończyny górne i dolne:

  • oznaki zaników mięśniowych
  • ruchy bierne
  • ruchy czynne
  • siła mięśniowa
  • odruch kolanowy, skokowy, Babińskiego
  • orientacyjne badanie czucia dotyku i bólu

 

Ocena zborności ruchów: próba palec- nos, palec- palec, pięta- kolano, Romberga

 

Ocena mowy

 

 

 

 

Badanie neurologiczne u pacjenta po urazie

  • Stan przytomności (AVPU):

A – alert → przytomny i zorientowany

V – verbal/ voice → reaguje na bodźce werbalne

P – pain → reaguje na bodźce bólowe

U – unresponding → nie reaguje

 

  • Ocena źrenic:

- kształt

- symetria

- reakcja na światło

 

  • Ocena kończyn:

- tętno !

- ruchomość

- czucie

 

  • Poziom glukozy
 
 

Bradykardia

Z technicznego punktu widzenia mówi się o bradykardii, gdy częstotliwość pracy komór (QRS) wynosi poniżej 60/min. Bradykardia może być stanem fizjologicznym u ludzi w bardzo dobrej for­mie fizycznej lub też jest wywołana w sposób zamie­rzony przez podawanie betablokerów. Patologiczna bradykardia może być skutkiem wadliwej czynności rozrusznika w węźle zatokowym, opóźnienia lub bloku przewodzenia przedsionkowo-komorowego, bądź obu tych przyczyn występujących łącznie. Część pacjentów może wówczas wymagać ciągłej elektrostymulacji poprzez implantację rozrusznika serca.
Doraźne leczenie większości przypadków bradykardii polega na stosowaniu atropiny, elektrostymulacji lub podawaniu leków sympatykomimetycznych, jak adrenalina. Leczenie jest konieczne, gdy zaburzenia rytmu prowadzą do następstw hemodynamicznych (co zdarza się rzadko, gdy częstość pracy serca wynosi 40/min lub więcej) lub stwarzają ryzyko wystą­pienia asystolii, w mniejszym natomiast stopniu opie­ra się na elektrokardiograficznej klasyfikacji bradykardii. Głęboka bradykardia może poprzedzać zatrzymanie krążenia, czemu można zapobiec podejmując stosowne leczenie. Najważniejszą postacią bradyarytmii jest nabyty całkowity blok serca (patrz niżej).

 
 

Chwyt Rauteka

Chwyt Rauteka – stosowany w pierwszej pomocy chwyt ratowniczy służący do szybkiej ewakuacji poszkodowanego z miejsca zagrożenia, np. z samochodu. Należy go stosować jedynie w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia, czy to wynikającego z niebezpiecznego otoczenia (np. toksyczne opary), czy z ciężkiego stanu poszkodowanego (zatrzymanie oddechu lub krążenia, niemożność udrożnienia dróg oddechowych). W pozostałych przypadkach poszkodowanego ewaku­ują specjalistyczne służby ratownicze z zachowaniem zasad dotyczących stabilizacji kręgosłupa.

Wykonanie

Otwieramy drzwi samochodu stojąc twarzą do przodu pojazdu. Przy wydobyciu poszkodowanego kierowcy wkładamy prawą rękę pod jego prawą pachę i chwytamy nachwytem jego lewe przedramię (w przypadku pasażera odpowiednio lewą rękę pod lewą pachę poszkodowanego). Lewą rękę wkładamy pod lewą pachę poszkodowanego i również chwytamy nachwytem jego lewe przedramię (w przypadku pasażera odpowiednio prawą rękę pod prawą pachę). Następnie delikatnie unosząc i w miarę możliwości stabilizując głowę wyciągamy poszkodowanego z miejsca zagrożenia.

W przypadku gdy osoba poszkodowana leży: wkładając ręce pod ramiona poszkodowanego od strony głowy podnosimy go do pozycji półsiedzącej i kładziemy na swoich udach. Wkładamy ręce pod pachy poszkodowanego (jak opisano powyżej) i obejmujemy nachwytem prawe jego przedramię. Wstajemy razem z poszkodowanym i idąc tyłem ewakuujemy go z zagrożonego obszaru.

 
 

Ciśnienie tętnicze

Ciśnienie tętnicze (ang. blood pressure – BP) – ciśnienie wywierane przez krew na ścianki tętnic, przy czym rozumie się pod tą nazwą ciśnienie w największych tętnicach, np. w tętnicy w ramieniu. Jest ono wyższe niż ciśnienie krwi wywierane na ścianki żył.
 
Ciśnienie krwi ulega ustawicznym zmianom zarówno długookresowym (co związane jest z wiekiem, stanem zdrowia itp.), średniookresowym (zależnie od pory doby, aktywności, stanu psychicznego, spożytych używek itp.) jak i krótkookresowym (w obrębie cyklu pracy serca). W momencie skurczu serca, kiedy porcja krwi wypychana jest z serca do aorty, w tętnicach panuje najwyższe ciśnienie wynoszące zazwyczaj u zdrowego dorosłego człowieka od ok. 90 do 135 mmHg (zazwyczaj 110–130); w chwili rozkurczu – jest najniższe, np. od ok. 50 do 90 mmHg (zazwyczaj 65–80). W praktyce medycznej, do oceny stanu zdrowia badanej osoby istotna jest wartość zarówno ciśnienia skurczowego, jak i rozkurczowego, toteż podawane są obie wartości, co zapisuje się np. 120/80 mmHg.

Systematyczne pomiary ciśnienia krwi są jedną z podstawowych metod kontrolowania stanu zaawansowania choroby osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze jak również inne choroby układu krążenia. Pomiarów zazwyczaj dokonuje się metodą Korotkowa, przy użyciu sfigmomanometru i słuchawek lekarskich (wówczas wynik pomiaru zapisuje się też czasem: "RR 120/80"), bądź metodami półautomatycznymi, np. miernikami nadgarstkowymi, wygodniejszymi do samobadania w domu.

Średnie ciśnienie tętnicze:

  • Dorosły:
    • 120 mmHg – ciśn. skurczowe (SYS – Systole)
    • 80 mmHg – ciśn. rozkurczowe (DIA – Diastole)
  • Noworodek (do 28 dnia życia):
    • 102 mmHg – ciśn. skurczowe (SYS – Systole)
    • 55 mmHg – ciśn. rozkurczowe (DIA – Diastole)
  • Dziecko (1–8 rok życia):
    • 110 mmHg – ciśn. skurczowe (SYS – Systole)
    • 75 mmHg – ciśn. rozkurczowe (DIA – Diastole)

Ciśnienia krwi w aorcie u płodu wynosi około 30 mmHg w 20 tygodniu ciąży i wzrasta do ok. 45 mmHg w 40 tygodniu ciąży. Średnie ciśnienie tętnicze krwi u donoszonych noworodków wynosi:

  • skurczowe 65–95 mm Hg
  • rozkurczowe 30–60 mm Hg
 
 

Częstoskurcz komorowy

Częstoskurcz komorowy, (łac. Tachycardia ventricularis, ang. Ventricular Tachycardia, w skrócie VT) - zaburzenie rytmu serca, polegające na wystąpieniu nieprawidłowej, przyśpieszonej czynności skurczowej serca, która pochodzi z ośrodka zlokalizowanego w mięśniu komór serca.

W badaniu EKG widoczne szerokie zespoły QRS (różniące częstoskurcz komorowy od częstoskurczu nadkomorowego) i brak załamka P. Częstoskurcz komorowy jest potencjalnym zagrożeniem do życia ponieważ może przejść w migotanie komór. Każdy przypadek utrwalonego częstoskurczu komorowego jest wskazaniem do natychmiastowego leczenia.

 
 

Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS

Częstoskurcz z szerokimi zespołami komorowymi jest wynikiem częstoskurczu powstającego w komorze poniżej rozwidlenia pęczka Hisa — częstoskurcz komorowy. Częstoskurczu nadkomorowego, przewodzonego w sposób wadliwy do komór wskutek bloku pra­wej lub lewej odnogi. Konsekwencje kliniczne zależą głównie od częstotliwości, a także od czasu trwania częstoskurczu. Częstoskurcz komorowy może się przekształcić w migotanie komór, zwłaszcza, gdy początkowo ma on częstość 200/min lub większą.
Wszystkie częstoskurcze z szerokimi zespołami QRS należy traktować jako częstoskurcz komorowy, dopóki nie uzyska się pewności, że ma on charakter nadkomorowy.
U części pacjentów występują dodatkowe drogi przewodzenia między przedsionkami a komorami, funkcjonujące na równi z prawidłowym węzłem przedsionkowo-komorowym i pęczkiem Hisa. Czasem funkcjonowanie nieprawidłowych szlaków przewodzenia może powodować nieprawidłowe poszerzenie zespołów QRS. Pacjentów takich cechuje skłonność do epizodów częstoskurczu napadowego. W obecności nieprawidłowej drogi przewodzenia, która omija węzeł przedsionkowo-komorowy, migotanie przedsionków może wyzwalać pracę komór z częstością, która dramatycznie zmniejsza rzut serca. W elektrokardiogramie stwierdza się bardzo szybki częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS, które ponadto mają bardzo różny kształt. Najczęstszą odmianę zbyt wczesnego pobudzenia komór widuje się w zespole WPW, gdy zespoły QRS narastają wolniej, powodując zazębienie na ramieniu wstępującym załamka R (fala delta). Odnosi się ogólne wrażenie, iż rytm jest bardziej zorganizowany niż w migotaniu komór i nie występuje w nim przypadkowa chaotyczna aktywność o rozmaitej amplitudzie.

 
 

Częstoskurcz z wąskimi zespołami QRS

Gdy częstoskurcz wywodzi się z tkanki znajdującej się powyżej rozwidlenia pęczka Hisa, nadaje się mu nazwę „nadkomorowego". Zespoły QRS będą wąskie jeśli do depolaryzacji komór dochodzi w sposób prawidłowy, natomiast są szerokie w razie opóźnienia przewodzenia (np. w bloku odnogi).
Zespoły QRS mogą być regularne, jeśli są inicjowane przez jeden rozrusznik, lub też mają postać nieregularną w obecności nieregularnie przewodzonych fal trzepotania przedsionków lub ich migotania. Ogólnie biorąc, częstoskurcz z wąskimi zespołami QRS wiąże się z dość korzystnym rokowaniem. Może on jednak doprowadzić do ostrej dekompensacji krążenia u pacjentów z przewlekłymi schorzeniami serca, a u osób cierpiących na chorobę wieńcową stać się przyczyną ciężkiego napadu dusznicy bolesnej.

 
 

Defibrylacja

Defibrylacją nazywamu przepuszczenie prądu elektrycznego (stałego) przez klatkę piersiową w celu przerwania migotania komór. Jest to metoda skuteczna i bezpieczna. W momencie przepływu przez serce silnego impulsu elektrycznego prądu stałego błony komórkowe wszystkich komórek mięśni poprzecznie prążkowanych serca zostają rozładowane i następnie zaczynają gromadzić potencjał jednakowo. Dochodzi do wygaszenia nieprawidłowych ognisk pobudzenia, a sterowanie mięśniem przejmuje układ bodźcorzewodzący serca.

Do defibrylacji używa się impusu prądu stałego o napięciu okolo 3000 - 5000 wolt i natężeniu zależnym od odporności skóry. Czas przepływu prądu wynosi 0,2 - 0,3 milisekundy.

 
 

Elektrokardiografia (EKG)

Elektrokardiografia (EKG) – zabieg diagnostyczny wykorzystywany w medycynie przede wszystkim w celu rozpoznawania chorób serca.

Pomijając EKG wykonywane w czasie operacji na sercu, jest to metoda pośrednia polegająca na rejestracji elektrycznej czynności mięśnia sercowego z powierzchni klatki piersiowej w postaci różnicy potencjałów (napięć) pomiędzy dwoma elektrodami, co graficznie odczytujemy w formie krzywej elektrokardiograficznej, na specjalnym papierze milimetrowym bądź na ekranie monitora.
Warto zauważyć, że EKG nie jest niezawodnym kryterium rozpoznania choroby: istnieje możliwość prawidłowego elektrokardiogramu przy schorzeniach kardiologicznych oraz nieprawidłowy zapis czynności elektrycznej przy prawidłowym stanie klinicznym.

Charakterystyka EKG – elektrokardiogram

Na wykresie EKG analizuje się:

  • linię izoelektryczną – linia pozioma zarejestrowana w czasie, gdy w sercu nie stwierdza się żadnych pobudzeń (aktywności). Najłatwiej wyznaczyć ją według odcinka PQ. Stanowi ona punkt odniesienia poniższych zmian
  • załamki – wychylenia od linii izoelektrycznej (dodatni, gdy wychylony w górę; ujemny, gdy wychylony w dół)
  • odcinki – czas trwania linii izoelektrycznej pomiędzy załamkami
  • odstępy – łączny czas trwania odcinków i sąsiadującego załamka

EKG complex.png

Załamki:

  • załamek P – jest wyrazem depolaryzacji mięśnia przedsionków (dodatni we wszystkich 11 odprowadzeniach, poza aVR, tamże ujemny)
  • zespół QRS – odpowiada depolaryzacji mięśnia komór
  • załamek T – odpowiada repolaryzacji komór
  • czasami też załamek U

Odcinki:

  • odcinek PQ – wyraża czas przewodzenia depolaryzacji przez węzeł przedsionkowo-komorowy (AV)
  • odcinek ST – okres repolaryzacji komór

Odstępy:

  • odstęp PQ – wyraża czas przewodzenia depolaryzacji od węzła zatokowo-przedsionkowego do węzła przedsionkowo-komorowego (SA → AV)
  • odstęp ST – wyraża czas wolnej i szybkiej repolaryzacji mięśnia komór (2 i 3 faza repolaryzacji)
  • odstęp QT – wyraża czas potencjału czynnościowego mięśnia komór (depolaryzacja + repolaryzacja)

Szczególne fragmenty:

  • zwrot ujemny – fragment zespołu QRS mierzony od jego początku do szczytu ostatniego załamka R zespołu.
  • pobudzenie istotne komór = zwrot ujemny
 
 

Hiperkacemia

Hiperkalcemia – podwyższenie poziomu wapnia we krwi.

Przyczyny hiperkalcemii:

  • nadmierne wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego
    • przedawkowanie witaminy D
    • endogenne wytwarzanie witaminy D przez komórki niektórych nowotworów (np. ziarnica złośliwa) lub w chorobach przewlekłych (np. sarkoidoza)
  • nadmierna mobilizacja z kości
    • nowotwory kości
    • nadmierne wydzielanie:
      • parathormonu
      • hormonu wzrostu
      • tyroksyny
      • adrenaliny
    • hiperwitaminoza
    • długotrwałe unieruchomienie
  • upośledzone wydalanie przez nerki
  • stosowanie leków (np. tiazydów)
  • inne przyczyny
    • zatrucie glinem
    • rodzinna hipokalcuria hiperkalcemiczna

Prawidłowy poziom wapnia w surowicy wynosi 2,25-2,65 mmol/l.

 
 

Hipertermia

Hipertermia - to wzrost temperatury ciała ponad 41 st. C. wskutek przegrzania organizmu, szczególnie gdy jest połączone z odwodnieniem. Jest efektem upośledzenia zdolności termoregulacyjnych ustroju. 

Wyróżnia się cztery kategorie przegrzania

1. łagodne przegrzanie

2. wyczerpanie upałem

3. udar cieplny

4. nietypowe zaburzenia związane z działaniem ciepła.

 
 

Hipokalcemia

Hipokalcemia - stan, w którym stężenie wapnia całkowitego w surowicy krwi jest niższe od 2,25 mmol/l.

Objawy hipokalcemii:

  • tężyczka
    • skurcz mięśni powiek
    • w skrajnych przypadkach → skurcz krtani (łac. laryngospasmus)
  • objaw „ręki położnika"
  • demineralizacja tkanki kostnej:
    • krzywica
    • rozmiękanie kości

Najczęstsze przyczyny:

  • niedoczynność przytarczyc
  • niedobór witaminy D w organizmie, który praktycznie nie jest powodowany niedoborem tej witaminy, lecz zaburzeniem jej przemian, które mają miejsce wewnątrz organizmu (skóra, wątroba, nerka, jelito cienkie)
  • zaburzenia gospodarki wapniowej
  • zaburzenie wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego
  • ostre zapalenie trzustki
  • nadmierna utrata wapnia z moczem, które może być wywołane przez stosowanie leków moczopędnych
  • nadmierna ilość kwasu szczawiowego który wiąże wapń w nierozpuszczalny szczawian wapnia

W przypadku nieodpowiedniej zawartości wapnia w diecie organizm pobiera go z kości powodując osteoporozę lub krzywicę. Aby wapń został wchłonięty prawidłowo niezbędna jest witamina D3 w dawce ściśle wyznaczonej przez lekarza. Kobiety w okresie menopauzy i po niej mogą rocznie tracić około 1% masy kostnej rocznie.

 
 

Hipotermia

Hipotermia - jest stanem, w którym głęboka temperatura ciała spada poniżej 35 st. C. Przyczyną hipotermii jest zbyt szybkie ochładzanie się organizmu w stosunku do jego zdolności do wytwarzania ciepła. Hipotermia może wystapić w sposób nagły 9np. po wpadnięciu do wody) lub przeciągajacy się w czasie (np. w skutek długotrwałego przebywania na zimnie). Hipotermia może również wystąpić w niezbyt chlodnym otoczeniu - zwłaszcza u osób starszych i u niemowląt.

OBJAWY HIPOTERMII:

Łagodne objawy

Umiarkowane objawy (35-30 stopni Celsjusza):

•Objawy takie same jak powyżej

•Niepokój, utrata poczucia czasu i zachowania energii

Ostre objawy (30-28 stopni Celsjusza):

•Zmniejszenie drżenia lub jego ustanie

•Postępująca utrata świadomości, niepokój, nienormalne zachowanie

•Poszkodowany przypomina pijanego; bardzo niezgrabne zachowanie, bełkot, może nie pozwolić sobie pomóc

•Osoba nie jest w stanie sobie pomóc

•Ofiara w średnim lub złym stanie

•Wzrastająca sztywność mięśni

Krytyczne objawy (30-28 stopni Celsjusza):

•Utrata świadomości, stan ogólny może przypominać śmierć

•Nikłe lub niewyczuwalne oddychanie

•Puls wolny i słaby lub niewyczuwalny

•Zanika reakcja źrenic na światło, co jest spowodowane niedotlenieniem mózgu

•Zimna skóra, może przyjąć sino-zielony kolor

•Jeżeli temperatura ciała spadnie do 24C, najczęściej następuje śmierć.

(36-35 stopni Celsjusza):

•Drżenie, zimne ręce i stopy

•Osoba wciąż jest w stanie sobie pomóc

•Ból z zimna

 
 

Hipotonia (niedociśnienie)

Hipotonia (niedociśnienie) - obniżenie ciśnienia tętniczego poniżej 100 mmHg ciśnienia skurczowego lub 60 mmHg ciśnienia rozkurczowego. Problem dotyczy około 15% społeczeństwa. Hipotonia to także zmniejszenie napięcia (np. mięśni).

Rodzaje:

Niedociśnienie pierwotne

Jest to najczęstsza postać.

  • o nieznanym pochodzeniu
  • utrzymuje się przewlekle
  • częściej występuje u osób szczupłych
  • skłonność częściowo dziedziczna.

Niedociśnienie ortostatyczne

W tym przypadku niedociśnienie powstaje w wyniku zaburzeń regulacji ciśnienia przy gwałtownym wstawaniu lub długim staniu. Krew gromadzi się poniżej serca, co zmniejsza ilość tłoczonej przez nie krwi. Jest najczęstszą przyczyną omdleń u osób z nadciśnieniem. Dotyczy 5% osób powyżej 70 lat i 10% powyżej 80. Odsetek ten jest większy u cierpiących na choroby krążenia i cukrzycę. Zwiększa 2 razy ryzyko zgonu po 70. U około 50% chorych występuje osłabienie funkcji poznawczych.

Hipotonię ortostatyczną można rozpoznać wtedy, gdy zmiana pozycji ciała z leżącej na stojącą powoduje spadek ciśnienia skurczowego o 4 kPa (30 mmHg) lub ciśnienia rozkurczowego o 1,33 kPa(10 mmHg).

Hipotonia ortostatyczna, zwana też podciśnieniem ortostatycznym jest działaniem niepożądanym wielu leków, szczególnie tych, które są stosowane w terapii nadciśnienia tętniczego.

Niedociśnienie wtórne

Jest to niedociśnienie występujące jako powikłanie innych chorób:

  • układu krążenia,
  • neuropatii autonomicznej (uszkodzenia wegetatywnego układu nerwowego) np. w chorobie Parkinsona
  • niedoczynności
    • kory nadnerczy (choroba Addisona)
    • płata przysadki mózgowej
    • tarczycy
  • infekcji
  • cukrzycy
  • zmniejszenia ilości krążącej krwi (z powodu krwawienia lub odwodnienie)
  • przedawkowania leków hipotensyjnych
  • skutek uboczny lewodopy i agonistów receptorów dopaminergicznych podawanych w chorobie Parkinsona
  • nadużycia alkoholu
  • w wyniku długotrwałego leżenia u przewlekle chorych, kiedy dochodzi do rozluźnienia naczyń krwionośnych.
 
 

Intubacja

Intubacją nazywamy umieszczenie plastikowej rurki długości ok. 25 - 28 cm, zwanej rurką intubacyjną, w tchawicy pacjenta. Rurka jest wprowadzona z pomocą laryngoskopu

Rurka intubacyjna służy do:

  • dostarczania pacjentowi mieszaniny gazów usypiających i tlenu podczas znieczulenia ogólnego w czasie operacji.
  • prowadzenie sztucznego oddechu z respiratora (maszyny zastępującej płuca) lub z ambu u niektórych pacjentów leżących na oddziałach intensywnej terapii i oddziałach intensywnej opieki pooperacyjnej.
  • podania niektórych leków

Wskazania

  • Jest niezbędna w prowadzeniu reanimacji. Zapobiega również niebezpieczeństwu zachłyśnięcia się treścią pokarmową znajdującą się w żołądku pacjenta.
  • Stosowana podczas zabiegów w znieczuleniu ogólnym. Rurka intubacyjna wprowadzana jest do tchawicy u pacjenta znieczulonego i zwiotczonego lub nieprzytomnego np. po NZK. Po zakończonym zabiegu (najczęściej) rurka intubacyjna zostaje usunięta.
  • Jeżeli zaistnieje konieczność prowadzenia długotrwałej sztucznej wentylacji (najczęściej u pacjentów oddziałów intensywnej terapii), wtedy po ok. 7 dniach rurka intubacyjna jest usuwana, natomiast w jej miejsce jest zakładana sztuczna droga oddechowa, tzw. tracheotomia. Polega na umieszczeniu krótkiej, plastikowej rurki w tchawicy pacjenta, lecz w odróżnieniu od intubacji, koniec rurki zostaje wyprowadzony nie przez usta, ale przez przednią ścianę szyi w okolicy uwypuklenia krtani.

Główne powikłania podczas intubacji

  • Uszkodzenie uzębienia, włącznie z wybiciem zęba / zębów.
  • Uszkodzenie mostków, protez, koron.
  • Uszkodzenie / zranienie warg, podniebienia miękkiego, języka, języczka, nagłośni.
  • Chrypka, ból gardła, trudności z przełykaniem śliny.
  • Bardzo rzadko zdarza się zwężenie krtani spowodowane długotrwałym przebywaniem w niej rurki intubacyjnej.

 
 

Kardiowersja (defibrylacja synchronizowana)

Kardiowersja polega na przepływie prądu stałego o energii 25 - 360 J przez klatkę piersiową chorego trwającym 1,5 -4 ms, w odstępie 40 ms po załamaniu R w zapisie EKG, co powoduje rozładowanie elektryczne serca i umożliwia powrót rytmu zatokowego. Kardiowersję stosuje się w leczeniu niestabilnych hemodynamicznie częstoskórczów z tętnem zagrażającym życiu.

 
 

Konikotomia

Konikotomia - zabieg laryngologiczny polegający na przecięciu więzadła pierścienno-tarczowego, umieszczonego między dolnym brzegiem blaszki chrząstki tarczowatej krtani oraz górnym brzegiem łuku chrząstki pierścieniowatej krtani. Stosowany jako szybki i doraźny sposób udrożnienia dróg oddechowych, które zostały zablokowane na wysokości lub powyżej szpary głośni.

Nazwa konikotomia (łac. conicotomia), wzięła się od nazwy stożka sprężystego (łac. conus elasticus), którego częścią jest przecinane podczas tego zabiegu więzadło pierścienno-tarczowe krtani (łac. ligamentum cricothyroideum laryngis).

 

 
 

Krew

Krew (łac. sanguis, gr. αἷμα, haima) – płyn ustrojowy, który za pośrednictwem układu krążenia pełni funkcję transportową, oraz zapewnia komunikację pomiędzy poszczególnymi układami organizmu. Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą w naczyniach krwionośnych (układ krwionośny zamknięty) lub w jamie ciała (układ krwionośny otwarty). W szerokiej definicji obejmuje krew obwodową i tkankę krwiotwórczą, a w wąskiej tylko tę pierwszą. Jako jedyna (wraz z limfą) występuje w stanie płynnym. Dziedzina medycyny zajmująca się krwią to hematologia.

Krew składa się z wyspecjalizowanych komórek oraz z osocza, w którym te komórki są zawieszone. Dzięki pracy mięśnia sercowego jest pompowana poprzez tętnice we wszystkie rejony ciała i wraca do serca za pośrednictwem żył niekiedy wyposażonych w zastawki.

Układ krążenia dorosłego człowieka zawiera około 70–80 ml krwi na kilogram masy ciała, czyli człowiek o przeciętnej masie ciała ma w sobie 5 do 6 litrów krwi (z racji różnicy w rozmiarach i masie ciała, mężczyźni mają przeciętnie około litra więcej krwi od kobiet). U dzieci krew to ok. 1/10 do 1/9 wagi ciała. Część krwi mieści się w zbiornikach krwi i jest włączana do krążenia tylko w razie konieczności.

SKŁAD KRWI

W skład krwi wchodzą składniki komórkowe (ok. 44%) i osocze (ok. 55%), czyli wodny roztwór (90% wody) białek, soli i związków chemicznych o niewielkiej masie cząsteczkowej, jak np. monosacharydy. Dalsze składniki krwi to hormony, rozpuszczone gazy oraz substancje odżywcze (cukier, tłuszcze i witaminy), transportowane do komórek, a także produkty przemiany materii (np. mocznik i kwas moczowy), niesione z komórek do miejsc gdzie mają być wydalone.

Z fizykochemicznego punktu widzenia krew jest zawiesiną, czyli mieszaniną cieczy oraz ciał stałych (elementy komórkowe) i zachowuje się jak płyn nienewtonowski. To tłumaczy jej szczególne właściwości reologiczne. Znajdujące się we krwi erytrocyty powodują, że krew ma większą lepkość niż osocze, lepkość jeszcze bardziej rośnie przy wysokim hematokrycie i niskiej prędkości przepływu. Dzięki zdolności erytrocytó do zmieniania swojego kształtu, przy wyższych prędkościach krew bardziej przypomina emulsję niż zawiesinę komórek.

pH krwi w prawidłowych warunkach waha się między 7,35 a 7,45. Przy wartościach poniżej tego zakresu, mówi się o kwasicy, natomiast przy wyższych o zasadowicy. Równowaga kwasowo-zasadowa krwi jest utrzymywana dzięki licznym układom buforującym, które zawiera, oraz przez aktywną regulację przez organy i tkanki, przede wszystkim płuca i nerki.

Swoją czerwoną barwę krew zawdzięcza hemoglobinie, a dokładniej mówiąc zawartej w niej grupie hemowej, odpowiedzialnej za wiązanie tlenu. Krew nasycona tlenem ma jaśniejszy i żywszy odcień niż krew uboższa w tlen. Jest to skutkiem zmiany konformacji, zachodzącej po przyłączeniu atomów tlenu i zmieniającej właściwości absorpcyjne hemu.

 
 

Krwotok

Krwotok, krwawienie (łac. haemorrhagia) - gwałtowna utrata krwi w jej pełnym składzie na skutek choroby (na przykład gorączki krwotocznej) lub urazu naczyń krwionośnych.

Krwotok może być zewnętrzny, spowodowany raną otwartą lub wewnętrzny, kiedy krew nie znajduje ujścia poza organizm. Przykładem krwotoku wewnętrznego jest wylew krwi do mózgu. Rozróżniamy także krwotoki mieszane, kiedy źródło krwotoku znajduje się wewnątrz organizmu, a krew wypływa na zewnątrz, np. krwotok z nosa.

Groźne dla życia krwotoki mogą wystąpić w przebiegu następujących chorób: gruźlica płuc, rak, żylaki przełyku, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, czy hemofilia. Krwotoki, które pociągają za sobą szybką utratę znacznej ilości krwi, mogą doprowadzić do wstrząsu krwotocznego, a nawet śmierci.

Krwotoki dzielimy na:

  • sercowe - krwotok sercowy powstaje wskutek urazu (rana kłuta, takie rany nie zawsze są śmiertelne), pęknięcie blizny pozawałowej (zwłaszcza w stadium organizacji zawału).
  • aortalne
  • włośniczkowe
  • żylne - jeśli uszkodzona zostaje żyła, wypływająca krew ma barwę ciemnoczerwoną, płynie wolno, jednostajnie
  • tętnicze - jeśli uszkodzona zostaje tętnica, krew barwy jasnoczerwonej wypływa pulsującym strumieniem
  • miąższowy - krwotok ten zazwyczaj następuje wskutek uszkodzenia narządu i wynaczynienia krwi z drobnych naczyń

Objawy krwotoku:

  • bladość skóry
  • ogólne osłabienie
  • przyspieszone i ledwo wyczuwalne tętno (tętno nitkowate)
  • znaczne obniżenie ciśnienia krwi
  • mroczki przed oczami
  • niepokój
  • szum w uszach
  • zimny pot
  • w części przypadków utrata przytomności
 
 

Krzepnięcie krwi

Krzepnięcie krwi – naturalny, fizjologiczny proces zapobiegający utracie krwi w wyniku uszkodzeń naczyń krwionośnych. Istotą krzepnięcia krwi jest przejście rozpuszczonego w osoczu fibrynogenu w sieć przestrzenną skrzepu (fibryny) pod wpływem trombiny. Krzepnięcie krwi jest jednym z mechanizmów obronnych organizmu w wypadku przerwania ciągłości tkanek.

Przebieg procesu krzepnięcia krwi

W warunkach fizjologicznych proces krzepnięcia krwi zostaje zapoczątkowany przez przerwanie ciągłości łożyska naczyniowego i ma za zadanie zapobiec wynaczynieniu i utracie krwi. W miejscu przerwania ciągłości naczynia dochodzi do odsłonięcia macierzy podśródbłonkowej na której płytki krwi (trombocyty) natychmiast przylegają, a następnie na skutek zlepiania się trombocytów ze sobą tworzą tzw. czop płytkowy. Płytki krwi ulegają aktywacji i uwalniają szereg substancji czynnych z ziarnistości α i β, które dodatkowo nasilają ich aktywację. Dochodzi do zmian morfologicznych płytek, a także ekspresji wielu białkowych cząsteczek na ich powierzchni. Uwolniona serotonina powoduje zwężenie naczyń krwionośnych w obrębie zranienia. Chociaż czop płytkowy czasowo doprowadza do zahamowania krwawienia, właściwy skrzep powstaje poprzez utworzenie sieci włóknika, która powoduje jego wzmocnienie i stabilizację. Dochodzi do tego przez aktywację kaskady krzepnięcia - krążące w osoczu krwi nieaktywne czynniki krzepnięcia zaczynają się wzajemnie aktywować. Płytki pod wpływem uszkodzeń mechanicznych wydzielają trombokinazę, która uruchamia szereg procesów prowadzących do powstania właściwego czynnika inicjującego krzepnięcie krwi - w procesie tym ważne są jony wapnia oraz białkowe czynniki osocza. W rezultacie kaskady krzepnięcia aktywna forma czynnika X, przy współdziałaniu nieenzymatycznego kofaktora - czynnika Va oraz fosfolipidów powierzchniowych tworzy kompleks (protrombinaza), który w sposób proteolityczny przekształca protrombinę do trombiny. Trombina z kolei powoduje przekształcenie fibrynogenu (osoczowego białka krążącego we krwi) w fibrynę (białko nierozpuszczalne w wodzie), która tworzy sieć włókien, będących szkieletem skrzepu.
Dla prawidłowego zachodzenia procesu krzepnięcia krwi niezbędna jest witamina K, która umożliwia syntezę protrombiny w wątrobie.

 
 

Kwalifikowana pierwsza pomoc

Kwalifikowana pierwsza pomoc - czynności podejmowane wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego przez ratownika.

 
 

Laryngoskop

- inaczej wziernik krtaniowy, to instrument umożliwiający dokładne obejrzenie krtani w celach diagnostycznych oraz w celu założenia rurki intubacyjnej. Laryngoskop składa się z rękojeści zawierającej baterie oraz łopatki (łyżki), prostej lub zakrzywionej, ze światłowodem. Po raz pierwszy laryngoskop zastosował Manuel Patricio Rodriguez Garcia w 1854 roku.

 
 

Medycyna ratunkowa

jest podstawową specjalizacją medyczną.

Medycyna ratunkowa jest dziedziną medycyny mającą zastosowanie w szpitalnych oddziałach ratunkowych, na miejscu wypadku (w zmienionej formie) i we wszystkich przypadkach nagłych zachorowań.

Medycyna ratunkowa skupia się na diagnostyce i leczeniu ostrych zachorowań i urazów wymagających natychmiastowej pomocy. Choć zwykle nie prowadzą długoterminowej opieki, lekarze medycyny ratunkowej i pozostały personel pogotowia ratunkowego podejmują działania mające wpływ na długoterminowe rokowanie chorego.

 
 

Medyczne czynności ratunkowe

Medyczne czynności ratunkowe - świadczenia opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielane przez jednostkę systemu, udzielającą świadczeń opieki zdrowotnej osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, spełniającą wymagania określone w ustawie.

 
 

Migotanie przedsionków

Migotanie przedsionków to najczęściej spotykane zaburzenie rytmu, z jakim ma do czynienia klinicysta; charakteryzuje się ono całkowitą dezorganizacją elektrycznej aktywności przedsionków. W żadnym z odprowadzeń nie stwierdza się uchwytnych załamków P ani innych postaci skoordynowanej aktywności przedsionków. Linia podstawowa jest nieregularna, a chaotyczną aktywność przedsionków łatwiej dostrzec w odprowadzeniach V1 i V2, w których występują załamki nieregularne tak pod względem amplitudy, jak i częstotliwości. Zespoły QRS są nieregularne, a odstępy R-R zmieniają się w sposób trudny do przewidzenia. Nie występuje też uchwytna zależność pomiędzy zespołami QRS a aktywnością przedsionków. Częstość pracy komór zależy od okresu refrakcji tkanek w obrębie złącza przedsionkowo-komorowego i wokół niego. Jeśli nie podejmie się leczenia i przy współistniejącej patologii węzła przedsionkowo-komorowego, częstość pracy komór jest szybka, gdyż wiele bodźców przedsionkowych docierających do węzła przedsionkowo-komorowego jest przewodzona. Oznacza to pracę komór ze średnią częstotliwością 120-160/min*. Migotanie przedsionków jest związane z wcześniej istniejącym schorzeniem serca.

 
 

Migotoanie komór

Migotanie komór (ang. Ventricular Fibrillation, VF, V-fib) – zaburzenie rytmu serca, polegające na szybkiej i nieskoordynowanej pracy serca (częste pobudzenia mięśnia sercowego w okresie refrakcji względnej), które jeśli nie zostanie szybko przerwane (do kilku minut) nieuchronnie prowadzi do śmierci.

Migotanie komór rozpoznaje się na podstawie elektrokardiogramu. W wypadku migotania komór zapis EKG zespołu QRS ma postać nieregularnej sinusoidy. Jeśli sinusoida ma kształt regularny i częstość akcji mieści się w granicach 200–300 uderzeń na minutę – stan taki nazywany jest trzepotaniem komór. Jeśli sinusoida ma kształt nieregularny, impulsy mają zmienną amplitudę – wówczas rozpoznaje się migotanie komór. Częstość akcji serca w takiej sytuacji może dochodzić do 600 pobudzeń na minutę.

EKG: migotanie komór

Jest jednym z najczęstszych mechanizmów śmierci (zatrzymania krążenia) u chorych na zawał mięśnia sercowego. VF może być wysokofalowe albo niskofalowe.

 
 

Naczynia włosowate (kapilary)

Naczynia włosowate (kapilary) – cienkościenne naczynia krwionośne (lub chłonne) oplatające tkanki i docierające do niemalże każdej komórki ciała. Są drobne, ale łącznie mają ogromną powierzchnię. Zbudowane są ze śródbłonka. Ich średnica wynosi 7-15 μm. Ich zadaniem jest wymiana (pod wpływem ciśnienia) gazów, składników pokarmowych, zbędnych produktów przemiany materii, hormonów i witamin między krwią a tkanką. Wadą naczyń włosowatych jest to, że w czasie wymiany składników ucieka z nich także osocze (do 5 litrów dziennie). Z tego powodu powstał układ limfatyczny (chłonny), którego jednym z zadań jest zbieranie osocza z płynu tkankowego. Pęknięcie naczynia włosowatego nie ma większego znaczenia dla organizmu, chyba że dotyczy ono ważnych narządów (mózgu i naczyń wieńcowych serca)

Wyróżnia się następujące typy naczyń włosowatych:

  • kapilary mięśniowe,
  • kapilary trzewne,
  • kapilary zatokowe,
  • kapilary tętnicze.

Wyróżnia się następujące rodzaje sieci naczyń włosowatych:

  • tętniczo-żylne – zaczynające się na końcach tętnic i kończące żyłami. Są najczęściej spotykane w organizmie;
  • żylno-żylne – łączące dwie żyły. Występują w wątrobie, tworzą układ wrotny;
  • tętniczo-tętniczne – łączące dwie tętnice. Występują w ciałkach nerkowych.
 
 

Nebulizacja

Nebulizacja jest zabiegiem medycznym.

Polega na podawaniu pacjentowi płynnych leków w postaci rozpylonej mgły (aerozolu) metodą inhalacji poprzez usta, rurkę intubacyjną lub przez otwór tracheotomijny - bezpośrednio do oskrzeli i płuc. Służy do tego nebulizator. Zaletą stosowania tej metody jest przyspieszenie działania leku oraz zmniejszenie wielkości dawki podawanego leku, co pozwala ograniczać możliwe, niekorzystne efekty uboczne terapii.

Nebulizatory rozpylają lek do postaci aerozolu zawierającego krople o odpowiedniej wielkości, zależnej od zastosowanej w nim dyszy rozpylającej. Środkiem do rozpylania leku za pomocą nebulizatora jest sprężone powietrze lub sprężony, czysty tlen.

W zależności od tego, jak wielkie są kropelki rozpylanego leku, zmienia się miejsce jego najlepszego wchłaniania. I tak przy wielkości kropli od 2 do 5 µm, lek wchłonie się najszybciej w obrębie tchawicy i oskrzeli, a przy wielkości kropli od 0.5 do 2 µm - w pęcherzykach płucnych.

 
 

Niewydolność oddechowa

stan, gdy zaburzenia czynności układu oddechowego doprowadzają do upośledzenia wymiany gazowej w płucach i do spadku stężenia parcjalnego tlenu poniżej 60 mmHg (8,0 kPa) (hipoksemia) lub wzrostu ciśnienia dwutlenku węgla powyżej 45 mmHg (6,0 kPa) (hiperkapnia).

 
 

Obrazowanie rezonansu magnetycznego (MRI)

Obrazowanie rezonansu magnetycznego (ang. MRI – magnetic resonance imaging) to nieinwazyjna metoda uzyskiwania obrazów odpowiadających przekrojowi przez określoną strukturę ciała żyjącego człowieka. Ma ogromne zastosowanie w medycynie, gdzie jest jedną z technik tomografii, która służy diagnostyce i ukazaniu prawidłowości, bądź nieprawidłowości w zakresie tkanek i narządów. Metoda ta jest również z powodzeniem wykorzystywana w badaniach naukowych wszędzie tam, gdzie istnieje potrzeba uzyskania danych anatomicznych żyjącego człowieka.

Obrazowanie MRI największe zastosowanie znajduje w badaniach głowy, a zwłaszcza mózgu. Umożliwia nie tylko ogólny ogląd struktury mózgu, lecz także pozwala na dokonanie w miarę precyzyjnego pomiaru objętości mózgu, rozmiarów poszczególnych płatów i innych struktur itd. (wolumetria), co wcześniej było możliwe tylko w pośmiertnym badaniu mózgu.

 
 

Oddech paradoksalny

Oddech paradoksalny - zjawisko polegające na wahadłowym przemieszczaniu gazów z jednego płuca do drugiego. Podczas wydechu powietrze z prawidłowego płuca zostaje wtłoczone do drugiego, spadniętego płuca. Podczas wdechu sytuacja się odwraca i powietrze zalegające w uszkodzonym płucu zasysane jest ponownie do płuca zdrowego.

 
 

Odma opłucna

Odma opłucna (łac. pneumothorax) – wtargnięcie powietrza lub innych gazów do jamy opłucnej spowodowane najczęściej uszkodzeniem miąższu płucnego lub przedziurawieniem ściany klatki piersiowej. Odma opłucnowa jest jednym ze stanów nagłych i jako taka wymaga niezwłocznej interwencji chirurgicznej.

Wyróżnia się:

  • odmę zamkniętą
  • odmę otwartą
  • odmę zastawkową
  • samoistną
  • pourazową

Objawy

Podmiotowe:

  • kłujący ból w klatce piersiowej (po stronie zajętej)
  • duszność
  • suchy kaszel
  • omdlenia
  • ogólne osłabienie

Przedmiotowe:

  • bladość
  • sinica (centralna)
  • oddech spłycony i przyspieszony
  • uwypuklenie strony zajętej z powłóczeniem
  • tachykardia
  • szmer pęcherzykowy – osłabiony lub zniesiony
  • odgłos opukowy – nasilony lub bębenkowy
  • odgłos mowy – osłabiony
  • drżenie głosowe – osłabione lub zniesione
 
 

Odma otwarta

Odma otwarta

Występuje na skutek przebicia ściany klatki piersiowej i pozostawienia ziejącej rany mającej połączenie z jamą opłucnej. Na skutek wzrostu ciśnienia w jamie opłucnej płuco ulega zapadnięciu (prawidłowo ciśnienie w jamie opłucnej jest niższe od ciśnienia atmosferycznego). Odma otwarta stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Spowodowane jest to znacznym ograniczeniem pojemności oddechowej (brak funkcji jednego płuca), pogłębianej dodatkowo przez tzw. oddech paradoksalny. Leczenie polega na zastosowaniu tzw. "opatrunku Ashermana" – jałowego opatrunku warstwowego w postaci kompresu uszczelnionego kawałkiem folii zaklejonego tylko z 3 stron. W ten sposób uniemożliwiamy dostawanie się powietrza do jamy opłucnej, a pozwalamy na uchodzenie krwi i powietrza z jej wnętrza. W dalszym etapie może być wymagany drenaż ssący.

 
 

Odma pourazowa

Odma pourazowa

Odma urazowa opłucnej jest wynikiem przedostania się powietrza do jamy opłucnej w wyniku urazu. Ze względu na panujące jamie opłucnej podciśnienie powietrze wnika do jamy opłucnej rozszerzając ją, a płuco ulega zapadnięciu. Zniesienie ujemnego ciśnienia względnego w opłucnej uniemożliwia prawidłową wymianę oddechową w tym płucu. Zależnie od połączenia jamy opłucnej z atmosferą, odmę określa się jako:

  • odma zamknięta opłucnej
  • odma otwarta opłucnej
  • odma zastawkowa opłucnej, odma prężna.
 
 

Odma samoistna

Odma samoistna

Jej przyczyną jest przedostanie się powietrza do wnętrza jamy opłucnej co powoduje ucisk płuca i w efekcie jego zapadnięcie się. Odma samoistna pierwotna powstaje zazwyczaj z przyczyn nieznanych, jednakże odma wtórna wymaga dokładnych badań pozwalających na określenie przyczyny powstania. Jednym z powodów powstania odmy samoistnej jest pęknięcie pęcherzyka rozedmowego. Rozedma płuc powstaje przede wszystkim u osób starszych, które paliły przez długie lata. U osób młodych, niepalących, powstanie rozedmy płuc może być spowodowane niedoborem alfa-1-antytrypsyny. Drugą z przyczyn powstania odmy samoistnej u osób młodych jest tzw. zespół Marfana (choroba genetyczna tkanki łącznej).

Objawy dużej odmy bywają gwałtowne i zagrażające życiu, a niewielkiej odmy prawie zupełnie niezauważone przez chorego. Typowymi objawami jest nagły, kłujący ból w klatce piersiowej, duszność oraz suchy kaszel, a także uczucie ucisku klatki piersiowej. Mała odma opłucnowa wymaga jedynie leczenia spoczynkowego, ale w warunkach szpitalnych. Chory powinien leżeć na boku po stronie odmy oraz wykonywać rehabilitację oddechową, co sprzyja rozprężaniu płuca. Duże odmy leczy się stosując drenaż jamy opłucnowej, a w przypadku odmy wtórnej operację (torakotomię bądź wideotorakoskopię (VACS) połączoną z pleurodezą). Osoby, które przebyły odmę powinny unikać nagłych zmian ciśnienia (lotów na dużych wysokościach, nurkowania, skoków na bungee czy ze spadochronem) oraz sportów wysoce wysiłkowych (podnoszenie ciężarów etc.). Zaleca się natomiast jogging i długie spacery.

 
 

Odma zamknięta

Odma zamknięta

Jest to jednorazowe wtargnięcie pewnej ilości powietrza do jamy opłucnej. Powstaje najczęściej na skutek pęknięcia pęcherza rozedmowego, lub też spowodowana jest przebiciem miąższu płucnego lub ściany klatki piersiowej przez ciało obce lub żebro. Mała odma zamknięta nie wymaga leczenia. Duża odma, określana jako spadnięcie więcej niż 25% płuca po jednej stronie, wymaga odbarczenia. Odessanie powietrza wykonuje się przez nakłucie jamy opłucnej przy pomocy igły lub drenu, najczęściej w drugiej przestrzeni międzyżebrowej w linii środkowo-obojczykowej i podłączeniu do układu ssącego. Odma zamknięta może nawracać na skutek pękania kolejnych lub tego samego pęcherza rozedmowego lub też na skutek przebijania miąższu płucnego przez fragment kostny. Wymagana jest wtedy interwencja operacyjna, polegająca na wycięciu pęcherzy rozedmowych, wytworzeniu zrostów w opłucnej lub usunięciu fragmentu kostnego.

 
 

Odma zastawkowa (wentylowa)

Odma zastawkowa (wentylowa)

Inaczej zwana odmą prężną. Na skutek pęknięcia małego fragmentu tkanki płucnej, powietrze podczas wdechu przedostaje się z miąższu płucnego do jamy opłucnej. Z każdym kolejnym wdechem do tej zamkniętej przestrzeni przedostaje się kolejna porcja gazów, zwiększając ciśnienie w jamie i upośledzając rozprężanie się narządu. Zaawansowana odma zastawkowa wywołuje ucisk na płuco zdrowe, upośledzając jego funkcję. Leczenie polega na szybkim nakłuciu opłucnej i odprowadzeniu nadmiaru gazów. W dalszym etapie może być konieczne wykonanie drenażu ssącego.

 
 

Oparzenia

Oparzenie jest to uszkodzenie skóry oraz tkanek pod nią leżących na skutek działania wysokiej temperatury, substancji chemicznych, promieniowania jonizującego lub prądu elektrycznego.

podział oparzeń:

W zależności od czynnika uszkadzającego oparzenia dzieli się na:

  • termiczne,
  • chemiczne,
  • popromienne,
  • elektryczne.

O tym, jak ciężkie jest poparzenie i jaki ma ono wpływ na organizm poszkodowanego decyduje stopień i powierzchnia oparzenia.

stopnie oparzeń:

W zależności od głębokości oparzenia wyróżniamy trzy stopnie:

  • stopień I - objawem jest zaczerwienienie skóry (rumień), obrzęk i uczucie pieczenia,
  • stopień II - na zaczerwienionej i obrzękniętej skórze pojawiają się pęcherze z żółtawym płynem surowiczym, towarzyszy temu ostry ból.
  • stopień III - niebolesny, cechuje się martwicą całej grubości skóry, a także uszkodzeniem tkanek położonych głębiej (mięśnie, ścięgna). skrajną postacią oparzenia jest zwęglenie tkanek.

Pierwsza pomoc

  • przy każdym oparzeniu należy przyjąć zasadę, że jest ono cięższe niż wydaje się na pierwszy rzut oka,

sposób oceny powierzchni poparzenia: a) dłoń poparzonego = 1% powierzchni ciała, b) reguła dziewiątek ( dorośli ), c) reguła dziesiątek ( małe dzieci )

  • jeżeli na kimś zapali się ubranie, należy palącego się przewrócić, okryć kocem i poturlać po ziemi, a po ugaszeniu płomieni pozostawić w pozycji zastanej,
  • w przypadku oparzenia ręki należy zdjąć z palców pierścionki i zegarek (wykonujemy to tylko bezpośrednio po oparzeniu), jeżeli odzież przylgnęła do ciała nie odrywamy jej
  • oparzone miejsce schładzamy zimną wodą, kierując strumień powyżej rany, przez około 15-20 minut (w przypadku oparzeń oka okres schładzania jest dłuższy),
  • ranę osłaniamy jałowym opatrunkiem (nie może on wywierać żadnego nacisku na miejsce oparzenia),
  • w przypadku oparzeń oka opatrunek wykonujemy na obie gałki oczne,
  • przytomnego poszkodowanego z rozległymi .poparzeniami należy ułożyć w pozycji autoprzetoczeniowej (działanie przeciwwstrząsowe),
  • poszkodowanemu należy podawać do picia letnie napoje, w celi uzupełnienia ubytków płynów w organizmie,
  • poszkodowanemu zapewniamy komfort termiczny i wsparcie psychiczne, w razie potrzeby wzywamy lekarza,
  • pęcherzy z płynem surowiczym nie przekłuwamy.
 
 

Ostra niewydolność oddechowa

Ostra niewydolność oddechowa - to nagłe zaburzenie wymiany tlenu lub dwutlenku węgla, które jest lub może być przyczyną objawów chorobowych bądź zgonu. zaburzenie wymiany gazowej (np. spowodowane przeciekiem, hipowentylacją pęcherzykową, zaburzeniem stosunku wentylacji do perfuzji lub obniżeniem pojemności dyfuzyjnej płuc) prowadzi do hipoksemii (tj. obniżenia ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej). Zaburzenie wentylacji powoduje hiperkapnię (tj. podwyższenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla).

Objawy ostrej niewydolności oddechowej:duszność, zaburzenia neurologiczna (splątanie, pobudzenie, dezorientacja, senność u chorych ze znaczną hiperkapnią, drgawki, spiączka w wyniku dużego niedotlenienia ośrodkowego układu nerwowego), sinica, poty, znaczne utrudnienie oddechu, a także przyspieszona czynność serca, przyspieszony oddech. 

 
 

Padaczka

Padaczka jest zespołem klinicznym, w którym u pacjentów występują nawracające napady padaczkowe. Termin " chory na padaczkę" stosuje się do pacjentów, u których wystepują utrwalone uszkodzenia lub nieodwracalne przyczyny napadów.

 
 

Pierwsza pomoc

zespół czynności wykonywanych w razie urazu lub nagłego ataku choroby w celu zminimalizowania niekorzystnych następstw, zanim możliwe będzie udzielenie specjalistycznej pomocy medycznej (po przewiezieniu do szpitala).

 
 

Płetwonurek - nagłe stany zagrożenia życia

Nagłe zagrożenia życia u płetwonurków

 

Prawa fizyki gazów:

  • Prawo Boyle’a Mariotte’a – objętość gazu jest odwrotnie proporcjonalna do jego ciśnienia w danej temperaturze.

P * V = Const.

 

  • Prawo Daltona – ciśnienie wywierane przez mieszaninę gazów jest równe sumie ciśnień cząstkowych poszczególnych gazów.

 

  • Prawo Henry’ego – ilość gazu rozpuszczonego w danej objętości cieczy jest proporcjonalna do ciśnienia tego gazu i pozostaje z tym gazem w równowadze.

 

Wypadek nurkowy – obrażenia lub zachorowania powstałe na skutek oddychania pod wodą sprężonym powietrzem lub sztuczną mieszaniną oddechową.

 

Wypadki nurkowe – typy:

  • urazy ciśnieniowe
  • zatory gazowe
  • choroba dekompresyjna
  • zatrucie gazami

 

Urazy ciśnieniowe

Uszkodzenie tkanek powstałe podczas zanurzania lub wynurzania na skutek zmian objętości gazu znajdującego się w jamach ciała.

Do urazu dochodzi w przypadku nie wyrównania ciśnień gazów w jamach ciała z ciśnieniem otoczenia.

 

Prawo B-M

 

Uraz ciśnieniowy płuc – mechanizm

       
     
   
 

 

1 atm                                                  6 litrów                                   18 litrów

P*V=Const.

 

2atm -10m                                          3 litry                                      9 litrów

 

 

3atm - 20m                                         2 litry                                      6 litrów          

 

                        zanurzenie                                    wdech z akwalungu                          wynurzenie na bezdechu

 

 

Urazy ciśnieniowe:

  • uraz ciśnieniowy płuc
  • uraz ciśnieniowy ucha
  • uraz ciśnieniowy zatok przynosowych
  • uraz ciśnieniowy żołądkowo – jelitowy
  • uraz ciśnieniowy zębów
  • uraz ciśnieniowy twarzy
  • zgniecenie nurka

 

Uraz ciśnieniowy płuc – mechanizm

Występuje podczas wynurzania na skutek wzrostu ciśnienia śródpłucnego w wyniku wzrostu objętości gazu przy nie zmieniającej się objętości klatki piersiowej.

 

 

Przyczyny:

  • zatrzymanie wydechu
  • niedrożność dróg oddechowych

 

Uraz ciśnieniowy płuc

 

Wzrost ciśnienia w płucach

 
   

 

 

Rozerwanie oskrzelików i pęcherzyków płucnych

 
   

 

 

Gazy oddechowe w przestrzeni okołopęcherzykowej

           
           

 

 

odma opłucnowa        rozedma śródpiersia             rozedma podskórna

 

Objawy:

  • kaszel
  • krwioplucie
  • ból w klatce piersiowej
  • duszność
  • objawy rozedmy podskórnej
  • objawy odmy opłucnowej
  • zaburzenia świadomości
  • zatrzymanie krążenia i oddechu

 

Medyczne czynności ratownicze:

  • tlenoterapia 100%
  • pozycja boczna ustalona
  • resuscytacja krążeniowo – oddechowa
  • bezpośredni transport do ośrodka dysponującego komorą hiperbaryczną!

 

 

Uraz ciśnieniowy ucha - mechanizm

Pęknięcie błony bębenkowej przy niewyrównaniu różnicy ciśnień podczas nurkowania na skutek niedrożności kanału słuchowego wewnętrznego lub zewnętrznego.

Jeden z  najczęstszych urazów ciśnieniowych.

 

Objawy:

  • narastający kłujący ból ucha
  • zaburzenia równowagi i orientacji przestrzennej
  • zaburzenia słuchu

 

 

Uraz ciśnieniowy zatok przynosowych

Przyczyną jest stan zapalny błony śluzowej zatok, nosa, obrzęk alergiczny, polipy zamykające ujście zatok.

Prowadzi do rozerwania tkanek i naczyń błony śluzowej i powstania krwiaka.

Najczęściej dotyczy zatok czołowych i szczękowych.

 

Uraz ciśnieniowy twarzy

brak wyrównania ciśnień w masce podczas zanurzania powoduje podciśnienie prowadzące do:

  • narastający wytrzeszcz gałek ocznych
  • krwiak twarzy
  • krwawienie z błon śluzowych

 

Zgniecenie nurka

Nurkowanie w skafandrze klasycznym – „wgniecenie nurka do hełmu”.

Nurkowanie swobodne – wtłoczenie narządów jamy brzusznej do klatki piersiowej.

 

 

Zatory gazowe

Powstają na skutek przedostania się gazów oddechowych do naczyń krwionośnych rozerwanych w wyniku urazu ciśnieniowego lub powstają na skutek uwalniania.

Powstają na skutek uwalniania rozpuszczonych gazów we krwi podczas dekompresji

schorzenie to często prowadzi u płetwonurków do zgonu lub kalectwa.

(Prawo Henry’ego)

 

Zatory gazowe – postacie kliniczne:

  • żylne zatory gazowe
  • tętnicze zatory gazowe

 

Zatory gazowe w następstwie urazu ciśnieniowego

Zdarza się najczęściej w trakcie wynurzania lub zaraz po wypłynięciu na powierzchnię – do 10 min.

 

Choroba dekompresyjna

Gwałtowny spadek ciśnienia otoczenia w wyniku wynurzania prowadzi do uwolnienia pęcherzyków gazu rozpuszczonego we krwi i tkankach.

 

Zator naczyń krwionośnych

 

Choroba dekompresyjna – typ I (łagodna)

ü  Objawy pojawiają się zwykle w czasie od 15 min do 12 h po wynurzeniu

 

Choroba dekompresyjna – typ I (łagodna)

ü  Objawy: bóle stawowe – duże stawy – jednocześnie dwa lub kilka po tej samej stronie ciała; bóle mięśniowe; zmiany skórne – wysypka, świąd, zaczerwienienia

 

Choroba dekompresyjna – typ II (postać ciężka)

ü  Objawy: objawy typu I; objawy krążeniowo – oddechowe; objawy neurologiczne

 

Choroba dekompresyjna – typ II

ü  Objawy ze strony układu krążeniowo – oddechowego: przyspieszenie tętna, spadek ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia rytmu serca, duszność, przyspieszony płytki oddech, napadowy kaszel, ból w klatce piersiowej

ü  Objawy – układ nerwowy: zaburzenia świadomości, niedowład lub porażenie kończyn, zaburzenia czucia; zaburzenia widzenia, słuchu i mowy; zawroty głowy; zaburzenia równowagi

ü  Inne: plamiste zabarwienie skóry górnej części ciała; zatory gazowe w naczyniach siatkówki; bóle stawowe i mięśniowe

 

Medyczne czynności ratownicze:

  • tlenoterapia 100%
  • płyny do picia
  • terapia hiperbaryczna
  • resuscytacja krążeniowo – oddechowa
  • wczesna terapia tlenem o podwyższonym ciśnieniu daje lepsze efekty
  • skuteczność wczesnej terapii hiperbarycznej wynosi 80-90%

 

Ryzyko wystąpienia wypadku nurkowego

Oddychanie pod wodą powietrzem lub inną mieszaniną oddechową (akwalung) naraża nurka na działanie gazów pod zwiększonym ciśnieniem co może prowadzić do zatorowości gazowej w chorobie dekompresyjnej.

Nurkowanie z zatrzymanym oddechem nie stwarza ryzyka wystąpienia choroby dekompresyjnej.

 

Wypadek nurkowy – leczenie w komorze hiperbarycznej

ü  wypadek podczas nurkowania z akwalungiem

ü  choroba dekompresyjna

 

Wypadek podczas nurkowania z zatrzymanym oddechem nie wymaga leczenia w komorze hiperbarycznej.

 

Zatrucie gazami

Do zatrucia gazami dochodzi w wyniku oddychania przez dłuższy czas czystym tlenem pod zwiększonym ciśnieniem.

 

Objawy:

  • metaliczny smak w ustach
  • drżenie warg, mięśni twarzy
  • drgawki
  • zaburzenia świadomości

 

Zatrucie tlenem – profilaktyka

ü  unikanie nurkowania na czystym tlenie

 

Narkoza azotowa – mechanizm

Zespół objawów ze strony OUN spowodowanych wysokim ciśnieniem cząstkowym azotu fizycznie rozpuszczonego we krwi nurka „Ekstaza głębin”.

Występuję u nurków wykonujących głębokie nurkowanie (<30m).

 

Narkoza azotowa (ekstaza głębin) – objawy:

  • brak krytycyzmu
  • dezorientacja
  • zaburzenia świadomości
  • spowolnienie
  • panika

 

Zatrucie tlenkiem i dwutlenkiem węgla

Przyczyną zatrucia jest najczęściej zwiększenie stężenia CO i CO2 w powietrzu oddechowym na skutek zasysania gazów spalinowych podczas ładowania butli do nurkowania sprężarką

 

Zatrucie CO2 – objawy:

  • 1-7% CO2 w mieszaninie oddechowej: bóle i zawroty głowy; przyspieszony oddech; przyspieszone tętno; nadmierna potliwość
  • 7-10%: spadek RR; apatia; drgawki; sinica
  • >10%: utrata przytomności; zatrzymanie krążenia i oddychania

 

Zatrucie CO – objawy:

  • bóle głowy; zawroty głowy; nudności; bóle brzucha; apatia; zaburzenia świadomości; zatrzymanie krążenia i oddychania

 

Zatrucia CO i CO2 – leczenie:

  • tlenoterapia 100%
  • terapia hiperbaryczna
  • resuscytacja krążeniowo-oddechowa

 

Komora hiperbaryczna – obszerna stalowa komora w postaci kuli lub cylindra wyposażona w aparaturę regulującą w jej wnętrzu ciśnienie gazu w celu przeprowadzenia m. in. rekompresji i kontrolowanej dekompresji w wypadkach nurkowych.

 
 

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne (BLS)

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne (BLS) to złożone czynności i umiejetności, które bez użycia dodatkowych przyrzadów, pozwalają na rozpoznanie osoby z zatrzymaniem krążenia lub oddechu i zyskanie czasu zanim ofiara otrzyma bardziej zaawansowane leczenie.

BLS powinien być rozpoczęty najszybciej jak to możliwe. Jego głównym celem jest zapewnienie wystarczającego natlenowania, aby zapobiecżuszkodzeniu mózgu i innych życiowo ważnych narzadów.

Sekwencja postępowania w BLS jest nazywana resuscytacją krążeniowo-oddechową (RKO). BLS jest bardziej efektywny, jesli ratownik jest biegły w jego wykonywaniu, ale nawet nie do końca doskonała RKO daje lepsze rezultaty niż nie podejmowanie RKO w ogóle.

BLS może być wykonywany bez żadnych dodatkowych przyrządów, ale wydychane powietrze zawiera tylko 16-17% tlenu. Tlen (najlepiej nawilżony) powinien być dostarczony jak najszybciej każdemu poszkodowanemu z zatrzymaniem krążenia.

BLS z dodatkowymi przyrządami obejmuje użycie worka samorozprężalnego z maską twarzową, przedmiotów chroniących przed bezpośrednim kontaktem z poszkodowanym i użycie automatycznych defibrylatorów zewnętrznych.

 
 

Rana

Rana (vulnus) - jest to przerwanie ciągłości skóry. W ranie rozróżnia się: brzegi, ściany i dno.

Wyróżniamy:

  • otarcie (excoriatio) - powierzchniowe uszkodzenie naskórka
  • ranę powierzchowną (vulnus. superficiale)
  • ranę głęboką (vulnus. profundum) 
  • rana prosta - przerwanie ciągłości skóry i tkanki podskórnej
  • rana powikłana - przerwanie ciągłości skóry i tkanki podskórnej oraz uszkodzene tkanek głębiej leżących, czyli naczyń, pni nerwowych i mięśni; rana powikłana może drążyć do jam ciała i stawów.

Rodzaje ran:

  • rana cięta
  • rana kłuta
  • rana szarpana
  • rana rąbana
  • rana tłuczona
  • rana miażdżona
  • rana kąsana
  • rana zatruta
  • rana postrzałowa
 
 

Ratownictwo Medyczne (Państwowe Ratownictwo Medyczne)

Ratownictwo Medyczne (Państwowe Ratownictwo Medyczne) – system, powołany w celu ratowania życia i zdrowia ludzkiego.

W skład systemu wchodzą przede wszystkim centra powiadamiania ratunkowego (CPR), zespoły ratunkowe pogotowia ratunkowego (karetki typu S i P oraz R i W ), Lotnicze Pogotowie Ratunkowe (HEMS), straż pożarna (w ramach pomocy przedmedycznej). Zespoły Ratownictwa Medycznego oznaczone są znakiem Państwowego Ratownictwa Medycznego, ponadto na ambulansach znajduje się oznaczenie typu zespołu ratunkowego - litery (S) lub (P) w okręgu (do końca 2010 roku również odpowiednio (R) i (W) ).

 
 

Ratownik medyczny

osoba wykonująca zawód medyczny, uprawniona do udzielania świadczeń zdrowotnych w zakładach opieki zdrowotnej, w szczególności do udzielania świadczeń zdrowotnych w sytuacji bezpośredniego, nagłego stanu zagrożenia życia lub zdrowia.

W Polsce tytuł zawodowy ratownika medycznego uzyskuje się po ukończeniu 2-letniej szkoły policealnej. Natomiast po ukończeniu wyższych studiów zawodowych uzyskuje się tytuł zawodowy licencjata na kierunku/specjalności ratownictwo medyczne(zgodnie z Klasyfikatorem Zawodów i Specjalności - tytuł specjalisty ratownictwa medycznego). Absolwenci obydwu ścieżek kształcenia wykonują, w myśl ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku, zawód ratownika medycznego. Ratownicy medyczni pracują zwłaszcza w zespołach wyjazdowych ratownictwa medycznego (P - podstawowy, S - specjalistyczny), szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR), jednostkach GOPR, WOPR, prowadzą szkolenia z zakresu pierwszej pomocy. Odpowiednikiem zawodu w krajach anglosaskich jest EMT - Emergency Medical Technician lub Paramedic, a w Niemczech Rettungsassistent (nie da się jednoznacznie określić odpowiedników ze względu na inny rodzaj szkolenia).

W większości krajów osoby posiadające polski tytuł licencjata mogą wykonywać swój zawód po zarejestrowaniu się w odpowiednich organizacjach (np. w Wielkiej Brytanii jest to Health Professions Council) bez konieczności odbywania dodatkowego szkolenia - oznacza to, że zdobyty w Polsce tytuł jest równoważny z jego ekwiwalentem w danym kraju. Na przykład w Wielkiej Brytanii jedynie ratownik medyczny (z tytułem licencjata ratownictwa medycznego) może ubiegać się o używanie tytułu i praktykowanie jako Paramedic (po uprzednim zarejestrowaniu się). Osoby posiadające wykształcenie policealne nie są - w rozumieniu HPC - paramedykami i nie mogą praktykować na terenie Wielkiej Brytanii jako tacy. Nieprawne używanie tytułu paramedyka w Wielkiej Brytanii jest przestępstwem obarczonym karą pozbawienia wolności do 5 lat i ściganym z urzędu.

 
 

Ratownik przedmedyczny

to osoba, która udziela pomocy poszkodowanemu, przed przybyciem pogotowia ratunkowego. Ratownikiem przedmedycznym może stać się każda osoba, będąca świadkiem wypadku (lub innej sytuacji, która zagroziła życiu lub zdrowiu człowieka), mająca podstawową wiedzę na temat pierwszej pomocy.

Zadaniem ratownika przedmedycznego jest zabezpieczenie miejsca zdarzenia, zabezpieczenie poszkodowanego tak, aby nie doznał dalszych urazów, udzielenie doraźnej pomocy - w miarę możliwości pierwszej pomocy, oraz wezwanie pogotowia ratunkowego.

 
 

Reanimacja

– zespół zabiegów, których celem jest doprowadzenie nie tylko do przywrócenia krążenia i oddychania, ale także do powrotu czynności OUN łącznie z powrotem do świadomości.

 
 

Respirator

Respirator (sztuczne płuco) – medyczne urządzenie reanimacyjne, umożliwiające sztuczne, wymuszone oddychanie tlenem, wykorzystywane w sytuacjach ustania czynności oddechowej (w wyniku urazu, choroby lub zastosowania leków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe), bądź celem jej ułatwienia (gdy pacjent wprawdzie oddycha samodzielnie, lecz czynność ta jest utrudniona lub ze względu na stan pacjenta nie zaspokaja zapotrzebowania organizmu na tlen).

 
 

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

(w skrócie RK-O lub CPR) (ang. Cardio-Pulmonary Resuscitation) – zespół zabiegów, których zadaniem lub skutkiem jest przywrócenie podstawowych objawów życia, tj. co najmniej krążenia krwi lub krążenia krwi i oddychania. Nazywana jest także podstawowym podtrzymaniem życia (PPŻ).

 
 

Rurka intubacyjna

Rurka intubacyjna - gładka rurka z tworzywa sztucznego wprowadzana do tchawicy przez jamę ustną lub nos (w przypadku intubacji przez-nosowej), w celu zapobiegania niedrożności dróg oddechowych lub niewydolności oddechowej. Najczęściej rurka wyposażona jest w mankiecik z zaworkiem w celu uszczelnienia jej w tchawicy.

 
 

Rytm agonalny

Rytmem agonalnym nazywa się występowanie powolnych, nieregularnych i szerokich zespołów komorowych o rozmaitym kształcie. Rytm ten występuje zwykle w ostatnich okresach nieskutecznych prób resuscytacji. Nieuchronnie dochodzi do spowolnienia zespołów, które często ulegają stopniowemu poszerzeniu aż do chwili, gdy zniknie wszelka uchwytna aktywność elektryczna.

 
 

Rytmy zastępcze

Jeśli zawiedzie prawidłowy rozrusznik serca (węzeł zatokowo-przedsionkowy) lub gdy działa on zbyt wolno, może dochodzić do depolaryzacji z „pomocniczego" rozrusznika w mięśniu przedsionków, w węźle przedsionkowo-komorowym, we włóknach przewodzących lub w mięśniu komór. Powstający wówczas rytm jest zwykle wolniejszy niż prawidłowa częstość zatokowa. Jak wspomniano wyżej, rozruszniki pomocnicze usytuowane w dystalnych częściach układu przewodzącego wykazują tendencję do powo­dowania wolniejszego rytmu serca niż zlokalizowane bardziej proksymalnie. Tak, więc rytm komorowy jest zwykle wolniejszy niż rytm „ze złącza", wytwarzany w węźle przedsionkowo-komorowym lub w pęczku Hisa.

Określenie „rytm komorowy" stosuje się często do rytmu zastępczego, pochodzącego z mięśnia komór. Termin „przyspieszony rytm komorowy" oznacza rytm komorowy z prawidłową częstością pracy serca. Tę odmianę obserwuje się często po skutecznej trombolizie ostrego zawału mięśnia sercowego (reperfuzyjne zaburzenie rytmu). Przyspieszony rytm komorowy nie wpływa na rokowanie, jeśli nie przekształca się w częstoskurcz komorowy z szybką czynnością lub w migotanie komór, co zdarza się względnie rzadko. Zespoły QRS w rytmie komorowym są szerokie (tzn. 0,12 sekundy lub więcej), natomiast rytm ze złącza daje zespoły wąskie lub szerokie zależnie od tego, czy przewodzenie do komór odbywa się pra­widłowo, czy przy występowaniu bloku odnogi.

 
 

Skrzep

Skrzep (łac. cruor) - struktura wytworzona przez składniki krwi w celu zatamowania krwawienia i reperacji uszkodzonego naczynia krwionośnego.

W przypadku uszkodzenia naczynia krwionośnego dochodzi do: skurczu naczynia, uwolnienia czynników tkankowych, odsłonięcia warstwy podśródbłonkowej z włóknami kolagenowymi i ekspozycji jej na kontakt z płytkami krwi i osoczowymi czynnikami krzepnięcia. W wyniku kontaktu płytek krwi z warstwą podśródbłonkową ulegają one adhezji, aktywacji i uwalniają zawarte w ziarnistościach mediatory biologiczne, co zapoczątkowuje dalszą adhezję i aktywację większej ilości płytek i utworzenie czopu płytkowego zamykającego przerwanie w ciągłości naczynia (skrzep płytkowy). Pomocniczą ale ważną rolę w tej fazie hemostazy odgrywa syntetyzowany przez komórki śródbłonka i uwalniany przez płytki krwi czynnik von Willebranda. Jeżeli krwawienie jest niewielkich rozmiarów zostaje ono doraźnie zatrzymane. Oprócz tego dochodzi również do zapoczątkowania kaskady krzepnięcia krwi w wyniku której rozpuszczalne białko osoczowe fibrynogen zostaje przekształcony we włókienka fibryny, które tworzą sieć dodatkowo stabilizującą delikatny skrzep płytkowy - powstaje skrzep fibrynowy. W sieci tej więzną następnie erytrocyty i dalsze płytki krwi – w wyniku czego powstaje ostateczny skrzep. Do zapoczątkowania tworzenia się skrzepu dochodzi w ciągu kilkunastu sekund w przypadku poważnego zranienia lub 1-2 minut jeśli jest ono drobne. Do zaprzestania krwawienia dochodzi w ciągu 3-6 minut, a w ciągu 20 minut-1 godziny dochodzi do retrakcji skrzepu.

W warunkach chorobowych może dochodzić do nieprawidłowego, chorobowego powstawania skrzepów w świetle naczyń żylnych lub rzadziej tętniczych. Wówczas określa się to zjawisko zakrzepem lub zakrzepicą (proces rozległy).

 
 

Stan nagłego zagrożenia zdrowotnego

Stan nagłego zagrożenia zdrowotnego - stan polegajacy na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezposrednim następstwem może byc poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciala, lub utrata życia, wymagajacy podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

 

 
 

Stan padaczkowy

Stan padaczkowy - jest to ciągła aktywność napadowa trwająca dłużej niz 30 minut albo co najmniej dwa napady, między którymi nie następuje pełne wycofanie się zaburzeń. Może wystąpić zarówno u osób uprzednio zdrowych, jak i u chorych z już rozpoznaną padaczką. Najbardziej niebezpiecznym i najczęściej występującym stanem padaczkowym są uogólnione drgawki toniczno - kloniczne.

 
 

Tachyarytmia

Patologiczny częstoskurcz może się wywodzić z mięśnia przedsionków, ze złącza przedsionkowo-komorowego lub z mięśnia komór.

 
 

Tamponada serca

Tamponada serca (łac. tamponatio cordis, ang. cardiac tamponade, pericardial tamponade; ze starofranc. tampon – „zatyczka”, od starofrank. tappo – „zatkać, zatrzymać”) – stan nagłego zagrożenia życia, w którym dochodzi do przedostania się krwi do jamy osierdzia lub wypełnienia jamy osierdzia innym płynem (wysiękiem lub przesiękiem), powodującego utrudnienie napełniania jam serca krwią podczas rozkurczu. Ze względu na znacznie mniejszą grubość i podatność mechaniczną ściany komory prawej w porównaniu do ściany komory lewej, utrudnienie rozkurczu dotyczy w głównej mierze serca prawego. Tamponada może wystąpić w wyniku pęknięcia ściany w przebiegu zawału mięśnia sercowego, zapalenia osierdzia lub na skutek urazu. W wyniku powstania tamponady dochodzi do ostrej niewydolności prawokomorowej serca oraz zmniejszenia objętości wyrzutowej serca i wstrząsu kardiogennego. W zależności od okoliczności wystąpienia stan ten charakteryzuje się różną śmiertelnością (zwykle jednak wysoką).

 
 

Tętnica

Tętnica, naczynie tętnicze (łac. arteria) - makroskopowo widoczne naczynie krwionośne o nieprzepuszczalnej ścianie, które bez względu na fizjologiczny skład krwi, prowadzi krew z serca do narządów ciała. Układ naczyń tętniczych jest połączony z układem naczyń żylnych poprzez sieć naczyń włosowatych.

                    GŁÓWNE TĘTNICE CZŁOWIEKA

Budowa mikroskopowa ściany tętnicy

Ściany tętnic składają się z, w różnym stopniu rozwiniętych, warstw:

  • warstwa wewnętrzna lub błona wewnętrzna (łac. tunica intima) - utworzona przez komórki śródbłonka i leżącej pod nimi luźnej tkanki łącznej, która może zawierać komórki mięśniówki gładkiej i nieliczne fibroblasty; przeważnie najcieńsza;
  • błona sprężysta wewnętrzna (łac. membrana elastica interna) - utworzona z włókien sprężystych; zaliczana do warstwy wewnętrznej;
  • warstwa środkowa lub błona środkowa (łac. tunica media) - utworzona przez ułożone okrężnie komórki mięśniowe gładkie, włókna lub blaszki sprężyste oraz włókna kolagenowe;
  • błona sprężysta zewnętrzna (łac. membrana elastica externa)
  • warstwa zewnętrzna, przydanka lub błona zewnętrzna (łac. tunica adventitia lub tunica externa) - utworzona z włókien kolagenowych przytwierdzających ścianę naczynia do otaczającej tkanki łącznej wiotkiej; może zawierać ponadto włókna sprężyste, komórki tkanki łącznej (fibroblasty, makrofagi, komórki tuczne), komórki mięśniówki gładkiej i naczynioruchowe włókna nerwowe (zazwyczaj nie wnikają do warstwy środkowej); w obrębie przydanki dużych naczyń znajdują się również tzw. naczynia naczyń (łac. vasa vasorum), mogące rozgałęziać się również w zewnętrznych 1/3-2/3 grubości warstwy środkowej.
 
 

Tomografia

Tomografia (gr. τομή (tomé) - przekrój i γράφειν (gráfein) - zapisywać) - w medycynie zbiorcza nazwa metod diagnostycznych mających na celu uzyskanie obrazu przedstawiającego przekrój przez ciało lub jego część.

Techniki tomograficzne:

  • "klasyczne" tomograficzne zdjęcie rentgenowskie
  • dwuwymiarowa ultrasonografia (USG 2D)
  • tomografia komputerowa (CT, KT, TK)
  • tomografia rezonansu magnetycznego (MRI, MR, NMR, MRT)
  • pozytonowa tomografia emisyjna (PET)
  • tomografia emisyjna pojedynczego fotonu (SPECT)
  • koherentna tomografia optyczna (OCT)
 
 

Tracheotomia

Tracheotomia - otolaryngologiczny zabieg otwarcia przedniej ściany tchawicy i wprowadzenie rurki do światła dróg oddechowych i tą drogą prowadzenie wentylacji płuc. W wyniku tracheotomii zapewnia się dopływ powietrza do płuc, z pominięciem nosa, gardła i krtani.

Podział tracheotomii:

  • tracheotomia nagła (pilna)
  • tracheotomia nienagła (planowa)
  • tracheotomia górna - otwarcie tchawicy powyżej węziny tarczycy
  • tracheotomia środkowa - otwarcie tchawicy po uprzednim przecięciu i podwiązaniu węziny tarczycy - najczęstszy i najbezpieczniejszy typ tracheotomii
  • tracheotomia dolna - otwarcie tchawicy poniżej węziny tarczycy

Wskazania do wykonania tracheotomii

  • ciężkie urazy twarzoczaszki
  • oparzenia dróg oddechowych
  • przeszkoda w drogach oddechowych np. guz
  • jako wstęp do wykonania laryngektomii częściowej lub całkowitej
  • obustronne porażenie fałdów głosowych
  • konieczność przewlekłej sztucznej wentylacji (respirator)
  • nadmiar zalegającej wydzieliny oskrzelowej
  • przedłużona intubacja

Jest to jedna z najstarszych procedur chirurgicznych. Często jest to zabieg ratujący życie, wykonywany w warunkach szpitalnych

Przebieg zabiegu tracheotomii

Zabieg tracheotomii polega na pionowym lub rzadziej poziomym nacięciu skóry poniżej chrząstki pierścieniowatej krtani. Następnie po wypreparowaniu i przecięciu mięśni powierzchownych szyi i mięśni podgnykowych dochodzi się do gruczołu tarczowego, który zsuwa się lub (częściej) przecina w obrębie węziny, odsłaniając chrząstki tchawicy. Przy pomocy skalpela wycina się w chrząstce tchawicy (zazwyczaj druga lub trzecia chrząstka poniżej chrząstki pierścieniowatej krtani) okienko, przez które wprowadza się rurkę tracheotomijną. Oprócz wycinania okienka w tchawicy można także naciąć tchawicę pomiędzy jej chrząstkami (II a III lub III a IV). Przeciętą tarczycę podkuwa się zabezpieczając przed krwawieniem i wprowadza się rurkę tracheotomijną.

Powikłania

Natychmiastowe - odma opłucnowa lub odma śródpiersia, przetoka tchawiczo-przełykowa, uszkodzenie większych naczyń lub nerwu krtaniowego wstecznego, krwawienie.

Wczesne - zatkanie wydzielinami i śluzem, wysunięcie rurki, zatrzymanie oddychania, poobstrukcyjny obrzęk płuc (gdy tracheotomia jest wykonana u pacjenta z długotrwałą obstrukcją w górnych drogach oddechowych i jest on zależny od hipoksyjnego napędu oddechowego).

Późne - krwawienie z przetoki (może być obfite), zwężenie tchawicy (z powodu niedokrwienia wywołanego przez rurkę tracheotomijną), przetoka tchawiczo-przełykowa, przetoka tchawiczo-skórna, defekt kosmetyczny po dekaniulacji.

 

 
 

Triage

system START (fr. triage - segregowanie, sortowanie) - system START w medycynie ratunkowej umożliwiający służbom medycznym segregację rannych w wypadku masowym w zależności od stopnia ich poszkodowania oraz rokowań na przeżycie kolejnych 24 godzin.

W systemie START (Simple Triage And Rapid Treatment) wyróżniamy cztery kolory (opaski/plakietki) przyznawane poszkodowanym na miejscu zdarzenia w zależności od stanu ich zdrowia i poniesionych obrażeń. Podział na określone grupy wygląda następująco:

  • czarny (poniżej 4 pkt. SCU) - brak oddechu i tętna,
  • czerwony - transportować w pierwszej kolejności.
  • żółty - transportować w drugiej kolejności,
  • zielony - transportować jako ostatni.

System segregacji medycznej START ma za zadanie umożliwić przeżycie jak największej liczbie osób z grona poszkodowanych. W przypadku wypadków masowych najgorszą rzeczą jest zabranie pierwszej rannej napotkanej osoby do szpitala, ponieważ może ona być ranna w takim stopniu, że nie przeżyje 24 godzin lub, wprost przeciwnie, może poradzić sobie bez specjalistycznej opieki medycznej, której z kolei mogą wymagać inne ranne osoby.

W Polsce standardy postępowania w zdarzeniach masowych i prowadzenia segregacji ma jedynie Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy, który stosuje zmodyfikowaną wersję systemu START. W przypadku, gdy segregację pierwotną prowadzą osoby nie będące lekarzami, osoby bez tętna i oddechu otrzymują kolor żółty, a decyzja ta jest weryfikowana w segregacji wtórnej przez personel stricte medyczny pod nadzorem lekarzy.

 
 

Trzepotanie przedsionków

W trzepotaniu przedsionków ich aktywność elektryczna przedstawia się jako szybkie falowanie załamków (fala F) o częstotliwości 200-300/min. Są one najłatwiej dostrzegalne w odprowadzeniach II, III i aVF, gdzie przybierają one wygląd „zębów piły". Częstość pracy komór zależy od przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zwykle jednak występuje blok 2 : 1 (przykład 9), 3 : 1 lub 4 : 1. Gdy blok jest stały, rytm komór wykazuje regularność, nato­miast zmienny blok powoduje nieregularność rytmu komór. Początkowo zaburzenia rytmu mogą występować w postaci napadów, potem jednak trwają one coraz dłużej i mogą poprzedzać wystąpienie trwałego migotania przedsionków. Zarówno migotanie jak trzepotanie przedsionków jest wynikiem schorzeń serca.

 
 

Udar mózgu

Definicja udaru:

Nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu wskutek zaburzeń krążenia mózgowego.

Krążenie mózgowe- koło tętnicze mózgu

 

Fizjologia krążenia mózgowego

  • tkanka mózgowa jest bardzo wrażliwa na niedokrwienie
  • przepływ krwi przez tkankę mózgową jest stały i wynosi ok. 55 ml/ 100g/ min
  • 800 ml krwi w ciągu 1 min przepływa przez OUN (15% pojemności minutowej serca)
  • w utrzymaniu prawidłowego przepływu mózgowego odgrywa rolę ciśnienie perfuzyjne (różnica pomiędzy ciśnieniem systemowym krwi a ciśnieniem panującym wewnątrz czaszki)

 

ciśnienie perfuzyjne = ciśnienie tętnicze – ciśnienie wewnątrzczaszkowe

 

Patofizjologia krążenia mózgowego

  • regulacja przepływu mózgowego poprzez

-          ciśnienie tętnicze

-          ciśnienie żylne (jego wzrost zwiększa opór naczyniowy i upośledza przepływ mózgowy)

-          lepkość krwi (wzrost lepkości krwi upośledza przepływ mózgowy)

-          autoregulacja (zespół mechanizmów utrzymujących przepływ mózgowy na stałym poziomie niezależnie od wahań ciśnienia tętniczego)

 

Autoregulacja

  • Efekt Baylissa (funkcjonuje prawidłowo przy ciśnieniu 70-180 mmHg)
  • pO2 (obniżenie powoduje rozszerzenie naczyń mózgowych, wzrost zwężenie naczyń mózgowych)
  • pCO2 (przy wzroście rozszerzenie naczyń mózgowych i polepszenie ukrwienia)
  • pH (rozszerzenie naczyń mózgowych wskutek spadku pH)
  • temp ciała (wzrost ukrwienia przy wyższej temp)

 

Upośledzenie krążenia mózgowego może nastąpić na skutek:

  • zmniejszenia efektu Baylissa (miażdżyca, nadciśnienie tętnicze)
  • zmiany w naczyniach mózgowych zmniejszające ich światło
  • upośledzenie drożności dużych naczyń doprowadzających krew do OUN
  • upośledzenie krążenia obocznego
  • wzrost lepkości krwi
  • wzrost krzepliwości krwi
  • wzrost ciśnienia śródczaszkowego
  • ogólnego stanu krążenia

 

obrzęk mózgu – przemieszczenie płynu do tkanki śródmiąższowej

encefalopatia mózgowa – zmiana strukturalna w mózgu, zaburzenia metabolizmu w komórce mózgowej

 

  • Niedostateczność krążenia mózgowego – dopływ krwi do danego obszaru mózgu jest mniejszy niż zapotrzebowanie tkanki mózgowej
  • Wewnątrzmózgowe podkradania – zniesienie autoregulacji w obszarze niedokrwienia (rozszerzenie naczyń na obwodzie ogniska niedokrwiennego powoduje ucieczkę krwi z tego ogniska i pogłębienie niedokrwienia)
  • Zjawisko niewznawiania przepływu (trwałe uszkodzenie naczyń włosowatych i ich zablokowanie na skutek obrzęku okołonaczyniowego nawet po krótkim niedokrwieniu)

 

Rodzaje udarów niedokrwiennych mózgowych

 

Podział ze względu na czas utrzymywania się zmian:

  • stan przemijających zaburzeń neurologicznych (do 24h) – TIA
  • stan przedłużonego deficytu neurologicznego

-          objawy cofają się w ciągu 3 tyg. – RIND

-          udar dokonany (pozostają trwałe zmiany ubytkowe) – CS

 

Podział ze względu na mechanizm:

  • udar niedokrwienny – 80-85%

-          zakrzepowy

-          zatorowy

  • krwotoczny – 15 – 20% (rzadszy ale ma gorsze następstwa)

-          krwotok śródmózgowy

-          krwotok podpajęczynówkowy

 

zator – zamknięcie światła naczynia tętniczego materiałem przeniesionym z prądem krwi

zakrzep – zamknięcie światła naczynia skrzepliną w miejscu uszkodzenia

 

Udar niedokrwienny – mechanizm

 

Zakrzepowy

  • miażdżyca naczyń mózgowych
  • nadciśnienie tętnicze
  • zmiany zapalne naczyń mózgowych
  • niezapalne uszkodzenie naczyń mózgowych (dysplazje, tętniaki, po RTG terapii np.(guzów mózgu)

 

Zatorowy

  • zaburzenia rytmu serca
  • zmiany zwyrodnieniowe mięśnia sercowego

 

Hemodynamiczny

  • nagły spadek ciśnienia tętniczego

 

skrzepliny – najczęściej w LP

 

Udar niedokrwienny – objawy

Zakrzepowy

  • początek mało gwałtowny, objawy narastają często po spoczynku nocnym
  • poprzedzony objawami prodromalnymi:

-          bóle i zawroty głowy

-          przemijające objawy ogniskowe (parestezje, osłabienie kończyn, zaburzenia mowy)

  • utrata przytomności w 25-30%
  • obecność uogólnionego procesu miażdżycowego
  • płyn mózgowo – rdzeniowy bez domieszki krwi

 

Zatorowy

  • objawy ogniskowe pojawiają się nagle
  • utrata przytomności w 50%
  • objawy ogniskowe w zakresie unaczynienia jednej z tętnic mózgowych
  • istnienie źródła zatorów
  • płyn mózgowo – rdzeniowy bez domieszki krwi

 

Udar niedokrwienny – objawy

Objawy ogniskowe

  • niedowład lub porażenie połowicze
  • porażenia nerwów czaszkowych
  • zaburzenia czucia
  • niedowidzenie ćwiartkowe lub połowicze
  • zaburzenia wyższych czynności nerwowych
  • zaburzenia pamięci (amnezje)
    • zaburzenia mowy (afazja ruchowa, czuciowa, mieszana, anamnestyczna)
    • apraksja (niemożność wykonywania celowych czynności ruchowych przy braku niedowładu)
  • zaburzenia agnostyczne

 

Udar krwotoczny

  • krwotok śródmózgowy
  • krwotok podpajęczynówkowy

 

Krwotok śródmózgowy

  • krwawienie bezpośrednio do miąższu mózgowego
  • przyczyny

-          nadciśnienie tętnicze (50%)

-          angiopatie naczyń mózgowych (zaburzenia w budowie ścian)

-          anomalie tętniczo – żylne

-          tętniaki

-          guzy nowotworowe

-          leczenie p/zakrzepowe źle prowadzone

 

Krwotok śródmózgowy – patomechanizm

  • przewlekłe nadciśnienie tętnicze powoduje zwyrodnienie ściany naczyń mózgowych i powstanie mikrotętniaków
  • ognisko krwotoczne uciska na otaczającą tkankę nerwową
  • wzrost ciśnienia śródczaszkowego
  • wgłobienie

 

Krwotok śródmózgowy – objawy

  • początek gwałtowny i nagły
  • silny ból głowy
  • nudności wymioty
  • drgawki
  • utrata przytomności
  • objawy ogniskowe (szybko narastają)
  • szybkie narastanie deficytu neurologicznego
  • współistnienie nadciśnienia tętniczego
  • płyn mózgowo – rdzeniowy z domieszką krwi

 

Krwotok podpajęczynówkowy

  • wynaczynienie krwi do przestrzeni podpajęczynówkowej
  • przyczyny

-          pęknięcie tętniaka naczynia

-          uraz czaszkowo – mózgowy

-          malformacja tętniczo – żylna (przekształcenia tętniczo-żylne np. przetoki)

-          skaza krwotoczna

 

Krwotok podpajęczynówkowy – patomechanizm

  • krwawienie do przestrzeni podpajęczynówkowej powoduje

-          zespół objawów oponowych jako wyraz podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych (sztywność karku)

-          obrzęk mózgu i wzrost ciśnienia śródczaszkowego

-          skurcz naczyniowy odpowiedzialny za niedokrwienie wyrażające się objawami ogniskowymi

 

Krwawienie podpajęczynówkowe – objawy

  • nagły silny ból głowy
  • nudności wymioty
  • objawy ogniskowe
  • zaburzenia przytomności
  • objawy ogniskowe
  • wybroczyny i tarcza zastoinowa na dnie oka
  • płyn mózgowo – rdzeniowy z domieszką krwi

 

Badanie diagnostyczne wykonywane w ostrym okresie udaru

  • TK

-          ognisko krwotoczne jako obszar hiperdensyjny już w 1 dobie

-          ognisko niedokrwienne widoczne jako obszar hipotensyjny dopiero po 48 h

 

  • nakłucie lędźwiowe

-          w przypadku podejrzenia krwawienia podpajęczynówkowego, przy braku zmian w TK

 

 

Postępowanie doraźne w udarze mózgu

  • ocena ABC
  • pozycja leżąca, głowa uniesiona o 20-300 (wówczas ciśnienie perfuzyjne jest najlepsze)
  • tlen do oddychania 100%
  • wkłucie do naczynia obwodowego
  • pobrać krew w celu oznaczenia glikemii

-          > 80 mg % podaj cukier / glukoza doustnie

-          < 80 mg % podaj 60 ml 40 % glukozy iv lub 1 mg glukagonu im

  • Furosemid 20-40 mg iv (obrzęk mózgu)
  • Nitrogliceryna, Nitroprusydek sodu (nadciśnienie tętnicze), siarczan magnezu – często w stanach rzucawkowych ciężarnych
  • transport do szpitala
  • ankieta (4x tak – chory kwalifikuje się do leczenia p/zakrzepowego)

1-4 tak

5-10 nie

chory prawdopodobnie może być kwalifikowany do trombolizy

 

 

Leczenie udaru niedokrwiennego

  • leczenie p/obrzękowe
  • leki rozszerzające naczynia krwionośne

-          sermion 10-30 mg/d

-          dusodril 600 mg/d

  • leki zmniejszające lepkość krwi (hemodylatacja, optymalny Ht = 32-35%)

-          dekstran

-          HES

 

Powikłania udaru mózgowego

Wczesne

  • obrzęk mózgu
  • wzrost ciśnienia śródczaszkowego
  • napady drgawkowe
  • zaburzenia psychiczne

Późne

  • wodogłowie
  • otępienie naczyniowe
 
 

Uklad krwionośny człowieka

Układ krwionośny człowieka (łac. sistema sanguiferum hominis) – układ zamknięty, w którym krew (łac. sanguis) krąży w systemie naczyń krwionośnych, a serce (łac. cor) jest pompą wymuszającą nieustanny obieg krwi. Układ ten wraz z układem limfatycznym (łac. sistema lyphaticum) tworzą układ krążenia (łac. sistema circulatorium).

Krążenie krwi odkrył William Harvey. Rola serca w krążeniu krwi nie była rozpoznana aż do opublikowania pracy Harveya w 1628 roku. Metodą eksperymentalną, Harvey ustalił to, co teraz wiemy o krążeniu krwi. Typowe jego doświadczenie polegało na zakładaniu opaski uciskowej na ramię i kiedy żyły nabrzmiały, naciskaniu ich, w celu przekonania się, w którym kierunku płynie krew. W ten sposób odkrył, że krew w żyłach zawsze płynie w kierunku serca.

Naczynia krwionośne (łac. vasa) można podzielić na:

  • żyły (łac. venae),
  • tętnice (łac. arteriae) oraz
  • włosowate naczynia krwionośne.

Krew wypływa z serca tętnicami, a wraca żyłami. Im dalej od serca tym ciśnienie krwi (łac. tensio sanguinis) jest mniejsze, a w żyłach nawet bliskie zeru.
Ciśnienie wytwarzane przez pulsowanie serca nie wystarcza do przepchnięcia krwi przez cały krwiobieg z powrotem do serca, zwłaszcza wtedy gdy krew musi przebywać drogę w górę. W trakcie przemieszczania się krwi serce wspomaga pulsowanie tętnic, wyposażonych we własną mięśniówkę. Cofaniu się krwi zapobiegają natomiast znajdujące się w żyłach zastawki.

Układ krwionośny składa się z:

  • serca – pompa zalewowo–tłocząca. Posiada własny system dostarczania niezbędnych substancji, tzw. naczynia wieńcowe;
  • naczyń krwionośnych:
    • tętnice,
    • żyły,
    • sieć naczyń włosowatych

                        

                                          UKŁAD KRWIONOŚNY CZŁOWIEKA

 
 

Uraz

Uraz (łac. trauma) - uszkodzenie tkanki, narządu lub większego obszaru ciała przez działanie czynnika mechanicznego, termicznego, chemicznego, elektrycznego, itp.

Nie należy mylić urazu z obrażeniem. Uraz to samo zadziałanie z zewnątrz energii, powodujące uszkodzenie żywego ustroju. W wyniku urazów powstają obrażenia. Obrażenia się leczy, urazom można tylko zapobiegać.

Pourazowe uszkodzenia narządu ruchu wywołane urazami mechanicznymi dzieli się, ze względu na rodzaj, stopień i umiejscowienie zmian na:

  • zamknięte obrażenia tkanek miękkich
  • rany
  • złamania
  • skręcenia
  • zwichnięcia
 
 

Wentylacja mechaniczna

Wentylacja mechaniczna - jest to proces leczenia niewydolości oddechowej, polegający na wymuszaniu przepływu powietrza (lub innej mieszaniny gazów) w drogach oddechowych.

Najczęściej przy konieczności prowadzenia wentylacji mechanicznej przez dłuższy czas do dróg oddechowych wkłada się rurkę intubacyjną lub tracheostomijną i poprzez nią urządzenie zwane respiratorem prowadzi w zaprogramowany sposób wentylację płuc.

 
 

Worek samorozprężalny (resuscytator)

Worek samorozprężalny (resuscytator) – w medycynie przyrząd wykorzystywany w resuscytacji u pacjenta nieoddychającego lub oddychającego w sposób nieefektywny, umożliwiającymi wentylację wysokimi wartościami tlenu. Wchodzi w skład standardowego wyposażenia zespołu ratunkowego.

Połączony jest z maseczką zakładaną na usta i nos pacjenta lub z rurką intubacyjną. Często ma możliwość podłączenia tlenu. Wielkość worka jest zależna od zastosowania. Produkowane są rozmiary dla dzieci, dorosłych oraz uniwersalne. W niektórych modelach możliwa jest sterylizacja.

Bez dodatkowej podażu tlenu worek samorozprężalny umożliwia wentylację powietrzem atmosferycznym, czyli tlenem o stężeniu 21%. Po podłączeniu do worka tlenu o przepływie 5–6 l/min uzyskuje się wzrost stężenia tlenu do 45%, a po zwiększeniu przepływu do 10 l/min i zastosowaniu dodatkowego rezerwuaru możliwe jest uzyskanie stężenia ok 85%

 
 

Wskaźnik oksygenacji

Wskaźnik oksygenacji (PaO2/FiO2) – iloraz ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej i zawartości tlenu w mieszaninie oddechowej (zawartość tlenu przedstawiona w formie ułamka dziesiętnego). Wykorzystywany w ocenie wydolności oddechowej organizmu człowieka.

Wartości prawidłowe

U zdrowego człowieka, który oddycha powietrzem atmosferycznym:

  • ciśnienie parcjalne tlenu we krwi tętniczej – PaO2 = 97mmHg
  • zawartość tlenu w mieszaninie oddechowej – FiO2 = 0,21
  • wskaźnik oksygenacji – PaO2/FiO2 = 470mmHg

Wartości patologiczne:

  • w zespole ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) – PaO2/FiO2 jest niższe od 200mmHg
  • w ostrym uszkodzeniu płuc (ALI) – PaO2/FiO2 mieści się w zakresie 200-300mmHg
 
 

Wstrząs kardiogenny

Wstrząs kardiogenny - jest to stan, w którym dochodzi do spadku cisnienia tętniczego skurczowego poniżej 90 mm Hg z upośledzeniem perfuzji narządowej, na skutek redukcji zrzutu minutowego serca, spowodowanego zawałem obejmujacym ponad 40 % masy lewej lub prawej komory bądź mechanicznymi powikłaniami zawału (dodatkowe zużycie tlenu przez mięsień sercowy).

 
 

Wstrząs krwotoczny

Wstrząs krwotoczny u ofiar wypadków zwykle bywa następstwem masywnego krwotoku zewnętrznego lub wewnętrznego, najczęściej do jamy brzusznej i miednicy, rzadziej do klatki piersiowej, z utrata krwi sięgającą wielu litrów. Niekiedy także obrażeniom kości towarzyszy masywny krwotok zewnętrzny lub tez dochodzi do dużej utraty krwi na skutek rozległych i wielomiejscowych złamań kości długich.
Jeśli utrata krwi przekroczy 1/3 objętości krwi krążącej(u dorosłego mężczyzny o masie ciała 70-80kg jest to około 1500ml), rozwija się wstrząs krwotoczny, dalsza utrata, przekraczająca 50%  objętości krwi krążącej, prowadzi do utraty przytomności. Dochodzi do centralizacji krążenia, upośledzenia przepływu krwi przez narządy(głównie chodzi tu o nerki, wątrobę i przewód pokarmowy) i niedotlenienia komórki, co skutkuje zapoczątkowaniem wielu procesów, w założeniu obronnych, w skutkach niestety także często zabójczych dla ustroju.

Objawy wstrząsu krwotocznego:

- blada, zimna skóra, często z towarzyszącymi dreszczami
- krwawienie z uszkodzonych tkanek
- zimny pot, osłabienie
- niepokój, zaburzenia świadomości związane z niedokrwieniem i niedotlenieniem mózgu
- spadek ciśnienia krwi spowodowany zmniejszeniem objętości krwi krążącej
- szybki i słaby puls spowodowany zmniejszonym przepływem krwi i tachykardią
- niska produkcja moczu spowodowana skurczem naczyń nerkowych
- hiperwentylacja
- pragnienie i suchość w ustach
- zmęczenie
- ciśnienie krwi obniża się przy utracie 20% krwi

Postępowanie wstępne:
- ocena ABC
- 2x wkłucie dożylne(powinny być krótkie i posiadać dużą średnice)
- monitorowanie- pulsoksymetr
- ułożyć poszkodowanego w tzw. pozycji przeciwwstrząsowej, czyli płasko na wznak oraz unieść jego nogi o około 30 cm
- zapobiec wyziębieniu organizmu
- wywiad ratowniczy
- uspokoić poszkodowanego oraz zapewnić spokój na miejscu zdarzenia

Postępowanie przedszpitalne:

Chory we wstrząsie wymaga intensywnego leczenia płynami. Na ogół przetacza się maksymalne objętości 0,9% roztworu fizjologicznego NaCl, rzadziej płyny koloidowe. Coraz więcej jest doniesień o alternatywnych metodach leczenia w zależności od rodzaju obrażeń.
Zasadniczą jednak sprawą jest ustalenie źródła krwawienia i podjęcie stosowych działań. Wobec podobieństw objawów klinicznych w najcięższych stanach zagrożenia życia po urazie podstawowych elementem diagnostycznym wykrwawienia jest zapadnięcie żył szyjnych. W przypadku krwotoku zewnętrznego dokonuje się natychmiastowej rewizji rany i zatrzymania krwawienia, a odtworzenie ciągłości naczynia można niekiedy odłożyć do czasu wyrównania stanu chorego.

Postępowanie szpitalne:

We wszystkich pozostałych przypadkach ustalić należy za pomocą badań obrazowych miejsce krwotoku. W obrażeniach klatki piersiowej postępowanie jest zwykle zachowawcze. Jeśli jednak doraźny wypływ krwi po nakłuciu opłucnej przekracza 1000ml lub przez 2-3h utrzymuje się drenaż przekraczający 300ml, powstają wskazania do dalszej diagnostyki i ostatecznie torakotomii.
Podobnie leczenie zachowawcze wdraża się początkowo w przypadkach krwotoków do przestrzeni zaotrzewnowej. Obowiązuje ustalenie ewentualnych uszkodzeń układu moczowego, rodzaju złamań. W przypadku masywnego krwawienia angiografia pozwala nie tylko ustalić miejsce, ale również zatrzymać je za pomocą embolizacji

 
 

Zakrzep

Zakrzep, inaczej skrzeplina (łac. thrombus) – tworzący się za życia organizmu, w świetle naczynia, czop, powstały na skutek wykrzepiania krwi lub zlepiania się i osadzania płytek krwi.

Skrzeplina powstaje gdy:

  • zmianie uległa ściana naczynia, zatracając swój antykoagulacyjny charakter,
  • występują zaburzenia w warstwowym przepływie krwi,
  • występują zmiany w składzie krwi (np. nadpłytkowość).

Powyższe trzy cechy to tak zwana triada Virchowa.

Podział:

  • skrzeplina warstwowa (łac. thrombus lamellaris) – powstaje na skutek zlepiania i osadzania się płytek
  • skrzeplina zamykająca (łac. thrombus obturatorius) – zamyka całkowicie światło naczynia
  • skrzeplina przyścienna (łac. thrombus parietalis) – osadza się przy ścianach naczynia, nie zamyka całkowicie jego światła
  • skrzeplina szklista (łac. thrombus hyalinicus) – występuje tylko w naczyniach włosowatych
  • skrzeplina kulista (łac. thrombus globosus) – występuje tylko w jamach serca
  • skrzeplina pierwotna (łac. thrombus autochtonus) – pierwotna skrzeplina powstała w mechanizmie konglutynacji
  • skrzeplina przedłużona (łac. thrombus prolongatus) – rozbudowana skrzeplina powstała na bazie skrzepliny pierwotnej w mechanizmie koagulacji
 
 

Zatorowość płucna

Zatorowość płucna - jest ostre częściowe zamknięcie krążenia płucnego przez materiał zatorowy, a następczym skurczem tętnicy i nadciśnieniem płucnym wiodącym do prawokomorowej niewydolności serca. W około 40% przypadków prowadzi w ciągu nastepnych 12 - 72 godzin do zawału płuca.

Objawy: nagłe wystapienie duszności i kołatanie serca, ból w klatce piersiowej (o chrakterze opłucnowym w zawale płuca), zawroty, niekiedy omdlenie, spadek ciśnienia tętniczego, kliniczne cechy wstrząsu, krwioplucie.

 
 

Zatrucie

Zatrucie jest wynikiem wchłonięcia do organizmu substancji chemicznych, które mogą m.in. zaburzać procesy metaboliczne. Substancje chemiczne przedostają się do organizmu przez : drogi oddechowe, układ pokarmowy lub skórę. Objawy działania toksycznego substancji pojawiają się najszybciej w przypadku dostania się substancji do organizmu przez drogi oddechowe. Objawy zatrucia po przyjęciu substancji doustnie wystepują w różnym czasie: od 30 minut do kilku godzin od połknięcia, a po wchłonięciu przez skórę - po kilku lub kilkunastu godzinach.

 
 

Zatrzymanie krążenia

Zatrzymanie krążenia - nagłe ustanie czynności układu krążenia": ustanie ruchu krwi w łożysku naczyniowym. Prowadzi ono do śmierci klinicznej z następczym zatrzymaniem oddychania i ustaniem czynności ośrodkowego układu nerwowego.

Rozpoznanie:

- brak tetna na dużych tętnicach (szyjne, udowe)

- utrata przytomności

- patologiczny oddech lub bezdech 9po ok. 30-60 s od nagłego zatrzymania krążenia NZK)

 
 

Zawał serca

Zawał serca jest zespołem objawów klinicznych i następstw martwicy mięśnia sercowego spowodowanej zwykle zakrzepem tętnicy wieńcowej zwężonej uprzednio przez proces miażdżycowy.

Zawały serca są często klasyfikowane zależnie od lokalizacji:

przedni, dolny, boczny, tylny, przegrodowy i połączenia tych umiejscowień. Podstawą podziału może być obszar zawału: mikroskopowy (ogniskowa martwica), mały (<10% lewej komory), średni (10-30% l. komory) i duży (> 30% l. komory). Ważne znaczenie kliniczne ma podział oparty o badanie Ekg: zawał z uniesieniem ST (30% wszystkich zawałów - ze wskazaniem zawałów do leczenia trombolitycznego oraz bez uniesienia ST (70% zawałów) - bez wskazań do trombolizy.

 
 

Zespół ratownictwa medycznego

Zespół ratownictwa medycznego - jednostka systemu, podejmująca medyczne czynności ratunkowe w warunkach pozaszpitalnych, spełniająca wymagania określone w ustawie.

 
 

Złamanie

Złamanie (fractura) - jest to przerwanie ciągłości tkanki kostnej, które obejmuje cały przekrój kości.

Podział złamań:

  • ze względu na przebieg szczeliny: złamania poprzeczne, podłuzne, skośne, spiralne, wieloodłamowe
  • ze względu na kontakt złamanej kości z otoczeniem: złamania zamkniete i otwarte
  • ze względu na obecność powikłań: złamania niepowikłane lub powikłane, gdy złamaniu towarzyszy uszkodzenie innych tkanek, tj. mieśni, nerwów, naczyń, narządów.
 
 

Znieczulenie przewodowe

Znieczulenie przewodowe

 

  1. centralne (dokanałowe)
  • z-o zewnątrzoponowe – krzyżowe
  • p-p rdzeniowe
  1. obwodowe
    sploty nerwowe (np. szyjny, barkowy)
    pnie nerwowe (np. kulszowy, udowy)
    nerwy obwodowe (kończyna górna: promieniowy, łokciowy, pośrodkowy; kończyna dolna: strzałkowy, piszczelowy tylny, zasłonowy)
    znieczulenie nasiękowe
    znieczulenie odcinkowo dożylne
    znieczulenie doopłucnowe

 

Splot barkowy:

  • dostęp szyjny
  • dostęp nadobojczykowy
  • dostęp pachowy

 

W zależności od miejsca przeznaczonego do operacji; bierzemy pod uwagę operowany obszar, możliwe działanie uboczne (np. objawy toksyczne, odma opłucnowa - przy dostępie nadobojczykowym)

 

Nerw kulszowy- dostęp mięsień pośladkowy

 

Nerw udowy- dostęp pachwinowy

 

Nerw zasłonowy- dostęp pachwinowy (operacje urologiczne)

 

Nerwy obwodowe kończyny górnej- w zależności od miejsca które chcemy znieczulić, należy dobrze znać unerwienie czuciowe ręki

 

Kończyna górna dostęp na wysokości łokcia i na wysokości nadgarstka

 

Nerwy międzyżebrowe najwięcej objawów toksycznych, odma opłucnowa. Znieczulenie to stosuje się przy półpaścu, w bólach po operacji na klatce piersiowej, po torakotomii.

 

Znieczulenie nasiękowe stosowane do zaopatrzenia ran, nakłuwa się wokół rany 1% lignokainą.

 

Kończyna górna i kończyna dolna nie może być dużej niedokrwiona niż 2 godziny i nie krócej niż 30 minut.

 

Znieczulenie doopłucnowe po operacjach na klatce piersiowej, po operacjach pęcherzyka żółciowego, wynika to z układu dermatonów Th7-Th11

 

 

 

Znieczulenie

p-p, rdzeniowe

z-o, nadoponowe

Technika, igła

igła cienka 25-27G, wymaga prowadnika, penicl point

igła gruba 16-18G Touchy (Tuii)

Identyfikacja przestrzeni

wysięk płynu mózgowo-rdzeniowego

- zanik oporu (sól  fizjologiczna, powietrze

- metoda wiszącej kropli

- dawka testowa (czy nie jest w naczyniu)

Miejsce podania

rdzeniowo

nadoponowo

Leki

mała dawka 2-4 ml

duża dawka nawet 25-28 ml roztworu

Działanie, farmakokinetyka

szybki początek, krócej działa

początkowy czas działania bardzo długi, dłużej działa

 
 

Zwichnięcie

Zwichnięcie (luxatio) - to stan, w którym doszło do przemieszczenia kości tworzących staw i całkowitej utraty prawidłowego, anatomicznego kontaktu pomiędzy ich powierzchniami stawowymi.

 
 
 
 
 
 
 
 
Copyright 2009 by Emergency Medical System Poland
Produced by JMC